Kategorie

Oszustwa dotacyjne - nowa moda czy nadgorliwość urzędników

Krzysztof Brysiewicz
Krzysztof Brysiewicz
Krzysztof Brysiewicz, radca prawny, partner zarządzający w Kancelarii Brysiewicz i Wspólnicy
Oszustwa dotacyjne - nowa moda czy nadgorliwość urzędników /Fot. Fotolia
W ostatnim czasie media informowały o postępowaniach kontrolnych i przygotowawczych prowadzonych przez Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA) i inne organy ścigania. Zatrzymania związane są z potencjalnym wyłudzaniem środków unijnych.

Realizacja projektów z funduszy unijnych wiąże się w wypadku wykrycia nieprawidłowości nie tylko z utratą majątku, ale z odpowiedzialnością karną dla tych beneficjentów lub ich reprezentantów, którzy naruszyli granicę między niewiedzą i nieświadomością, która doprowadziła do nieprawidłowości, a wiedzą i świadomością prowadzonych działań.

Podstawa prawna

Analizując oszustwa dotacyjne warto wyjść od artykułu 297 kodeksu karnego:

Reklama

"Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi - kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5."

Z przepisu wynika, że kryminalizowane są działania (beneficjenta lub pomocnika), które mają charakter celowy, świadomy. Oszustwo może być związane również z przedłożeniem dokumentu lub oświadczenia, które zawiera nieprawdziwe czy też nierzetelne informacje.

Reklama

System aplikowania o środki publiczne jest złożony i  wymaga od beneficjenta wiedzy z wielu dziedzin prawa. Niektóre zagadnienia okazują się zbyt skomplikowane nawet dla prawników czy specjalistów z jednostek obsługujących unijne dofinansowania. Przykładem może być kwestia ustalania powiązań na potrzeby określenia statusu przedsiębiorstw. W tym kontekście np. zarzut świadomego przedłożenia dokumentów, które okazują się nieprawdziwe albo wadliwe powinien być przez prokuratorów i prowadzących postępowanie traktowany ze szczególną ostrożnością, podobnie jak zarzut powiązań z wykonawcą danej usługi czy nieprawidłowego określenia treści wniosku.

W mojej ocenie, szczególnie niepokojące są: próby obarczania beneficjentów odpowiedzialnością za nieprawidłowe określenie statusu ich przedsiębiorstwa, a także niejasne zasady dotyczące identyfikacji budzących wątpliwości powiązań między beneficjentem a przedsiębiorstwem wykonawcy danego elementu projektu wybranym w postępowaniu konkurencyjnym. Wyjątkowo problematyczne dla beneficjentów są zakupy przeprowadzane w projektach. Instytucje kontrolujące często zbyt formalistycznie podchodzą do przeprowadzanych przez beneficjentów postępowań przetargowych, dopatrując się błędów i nieprawidłowości tam, gdzie ich nie ma. Bardzo często idą na skróty ograniczając się do twierdzeń, że „ktoś kiedyś zasiadał w organach spółek” albo że dane osoby znają się jeszcze z wcześniejszych czasów.

Stawianie na tym gruncie zarzutów świadomego działania beneficjentów powinno być poparte rzeczywiście kompleksowym materiałem dowodowym. Trzeba pamiętać, że możliwe powiązania pomiędzy przedsiębiorcami na gruncie przepisów dot. środków unijnych i pomocy publicznej są daleko bardziej złożone niż np. powiązania określane na gruncie innych ustaw np. kodeksu spółek handlowych. Sami urzędnicy udzielający dofinansowań mają istotne problemy z rozpoznawaniem, kiedy pomiędzy przedsiębiorcami zachodzi normalna współpraca gospodarcza, a kiedy przeradza się ona w coś co można nazwać powiązaniem. W tej sytuacji stawianie beneficjentom zarzutów świadomego działania bez rzetelnego udokumentowania tej świadomości tylko dlatego, że „ktoś o czymś słyszał” albo „czegoś się domyślał” uznać można za zbyt daleko idące.

Nie oznacza to jednak, że w praktyce obrotu nie występują przypadki patologiczne. Oszustwo dotacyjne to coraz bardziej „popularne" zjawisko, co jest bezpośrednio skorelowane z popularnością samych instrumentów dotacyjnych. Prawie każde działanie i program doczekały się beneficjentów, którzy z premedytacją pozyskiwali unijne granty nie w celu realizacji projektów, ale chcąc w łatwy sposób zarobić.

Mechanizmy wyłudzania dotacji są różne - przez ubieganie się o dotację w wielu obszarach (w przypadku konkursów obszarowych) i eliminację konkurencji. Innym sposobem jest taka „organizacja" zamówień w projekcie, aby realizowały je podmioty związane z beneficjentem. Jeszcze inną możliwością są np. oszustwa w zakresie braku pomocy publicznej czy przekłamania w zakresie statusu przedsiębiorstwa (zamiast np. mikro-przedsiębiorstwa dotację bierze podmiot, który postawił spółkę na tzw. słupa). Na porządku dziennym znajduje się również podawanie nieprawdziwych informacji w dokumentacji aplikacyjnej np. w zakresie posiadanego potencjału czy doświadczenia, zatajanie informacji o wykluczeniu danego podmiotu z możliwości ubiegania się o dofinansowanie ze świadomością, że nikt tych informacji nie zweryfikuje.

W każdym z tych przypadków kierujący postępowaniem ustalając stopień świadomości sprawców powinien kierować się starą zasadą cui bono czyli zbadać przede wszystkim kto skorzystał na oszustwie. Trop pieniądza może w najprostszy sposób odpowiedzieć na pytanie kto skorzystał albo wykluczyć, że mamy do czynienia z przestępstwem.

Krzysztof Brysiewicz, radca prawny, partner zarządzający w Kancelarii Brysiewicz i Wspólnicy

Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość
    1 sty 2000
    11 maja 2021
    Zakres dat:

    System e-TOLL. Ulga podatkowa na urządzenia lokalizacyjne

    Ulga podatkowa na urządzenia lokalizacyjne (e-TOLL). Resort finansów proponuje przewoźnikom ulgę podatkową dotyczącą urządzeń lokalizacyjnych wykorzystywanych w nowym systemie poboru opłat drogowych e-TOLL.

    Uczestnictwo w strukturze cash poolingu – skutki w VAT

    Cash pooling a VAT. Czym jest cash pooling? Jakie skutki na gruncie przepisów dot. VAT wywołuje uczestnictwo w strukturze cash poolingu?

    Rozliczenie straty podatkowej w CIT – zmiany od 2021 roku

    Rozliczenie straty podatkowej. Rok 2021 przyniósł zmiany w zakresie podatkowego rozliczenia starty. Z jednej strony, dzięki przepisom tarcz antykryzysowych, podatnicy mogą rozliczyć stratę za 2020 rok z dochodem osiągniętym w 2019 r. Z drugiej, nowelizacja ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przyniosła ograniczenie w możliwości rozliczenia straty przy tzw. połączeniu odwrotnym spółek.

    Stypendia sportowe z wynagrodzeniem - obowiązki ZUS

    ZUS. Umowa o pracę i stypendia sportowe, a obowiązki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – w świetle orzeczenia NSA.

    Gwarancje finansowe dla leasingu - korzystne finansowanie dla MŚP

    Leasing. Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) podpisał umowę z Paneuropejskim Funduszem Gwarancyjnym. Dotyczy ona nowej portfelowej linii gwarancyjnej leasingu z regwarancją udzielaną przez Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI). Łączny limit gwarancji to 4,5 mld zł. Oznacza to możliwość realizacji finansowania dla polskich małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) do 5,6 mld zł.

    Amortyzacja. Faktury z pominięciem split payment

    Amortyzacja a split payment. Czy podatnik może zaliczyć do kosztów działalności poprzez odpisy amortyzacyjne tę część wydatków, która została przeznaczona na budowę pomieszczenia biurowego, a za które faktury zostały opłacone z pominięciem mechanizmu podzielonej płatności, mimo że przewyższają wartość 15 000 zł brutto i obejmują usługi, które są zawarte w załączniku nr 15 ustawy o VAT?

    Nowy Ład. Zmiany w klinie podatkowym

    Nowy Ład a klin podatkowy. Obecnie nie ma w planach zmian w podatkach VAT i CIT, w tzw. Nowym Ładzie będą zaproponowane zmiany w klinie podatkowym - powiedział wiceminister finansów Piotr Patkowski.

    Odpowiedzialność solidarna za zaległości w VAT

    VAT a odpowiedzialność solidarna. Przepisy z zakresu opodatkowania VAT przewidują solidarną odpowiedzialność za zapłatę tego podatku przez przedsiębiorców uczestniczących w transakcji, a nawet solidarną odpowiedzialność osób trzecich.

    Zwolnienie z podatku od nieruchomości a zaległości z innych podatków i danin publicznych

    Zwolnienie z podatku od nieruchomości. Czy rada gminy może uzależnić zwolnienia z podatku od nieruchomości od braku zaległości publicznoprawnych?

    Badanie trzeźwości pracownika - zmiany w kodeksie pracy

    Badanie trzeźwości pracownika. W kodeksie pracy pojawią się przepisy pozwalające pracodawcy na wprowadzenie wyrywkowych kontroli trzeźwości pracowników (a także innych osób - np. zleceniobiorców) lub kontroli na obecność środków działających podobnie do alkoholu w ich organizmach. Nowe przepisy określą także zasady przeprowadzania takich kontroli. Takie zmiany przewiduje projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, który został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. W III kwartale 2021 roku projekt ten ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów i skierowany do Sejmu.

    TAX FREE - nowy wzór znaku i dokumentu elektronicznego

    TAX FREE - ustawodawca wprowadza nowy wzór znaku, pieczęci oraz dokumentu elektronicznego. Zmiany wejdą w życie 1 stycznia 2022 r., podobnie jak nowe przepisy regulujące system zwrotu podatku VAT podróżnym.

    Opłata reprograficzna nie od smartfonów

    Opłata reprograficzna. W projekcie ustawy, który przedstawiliśmy i który trafi do Sejmu, opłaty reprograficznej od smartfonów nie ma; to kwestia wyboru - wyjaśnił Jarosław Sellin - wiceszef Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. Chcemy poszerzyć opłatę o komputery, tablety, dyski twarde; tak, aby osiągnąć efekt, czyli fundusz wsparcia artystów - dodał.

    VAT e-commerce od 1 lipca 2021 r.

    VAT e-commerce - przedsiębiorcy apelują o szybkie uchwalenie pakietu. Nowe przepisy powinny wejść w życie od 1 lipca 2021 r.

    Praca zdalna - nowelizacja kodeksu pracy

    Praca zdalna. Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii przygotowuje nowelizację kodeksu pracy dotyczącą pracy zdalnej. Rada Ministrów ma przyjąć ten projekt w III kwartale 2021 roku. W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów zostały opublikowane najważniejsze zmiany, które ma przynieść ta nowelizacja.

    Jak będą podzielone granty i pożyczki z KPO?

    Krajowy Plan Odbudowy (KPO). Podział na granty i pożyczki dla poszczególnych grup docelowych, czyli rządowych, samorządowych i osób prywatnych, nie jest dzisiaj ostateczny, ponieważ do dyspozycji mamy dużą część środków pożyczkowych - mówi w "Dzienniku Gazecie Prawnej" wiceminister funduszy i polityki regionalnej Waldemar Buda.

    Opłata przekształceniowa - co z VAT?

    Opłata przekształceniowa a VAT – dotychczasowa praktyka i konieczne zmiany wynikające z orzeczenia TSUE w sprawie Wrocławia.

    Podatek katastralny - czy należy wprowadzić?

    Podatek katastralny. Sytuacja finansów publicznych w Polsce, ale też i na świecie uległa pogorszeniu. W wielu krajach trwa dyskusja czy podnosić podatki dochodowe. Lepszym rozwiązaniem są podatki majątkowe, a do tych należy podatek katastralny.

    Darowizna samochodu dla osób z rodziny wspólnika a VAT

    Darowizna samochodu a VAT. Czy czynność darowizny pojazdu przez wspólników na rzecz osób z rodziny jednego ze wspólników będzie opodatkowana podatkiem VAT w sytuacji, gdy przy nabyciu pojazdu spółka nie dysponowała prawem do odliczenia podatku naliczonego oraz nie poniosła żadnych istotnych wydatków na przekształcenie czy modernizację pojazdu, z tytułu których dokonano odliczenia podatku naliczonego?

    Liczba elektronicznych PIT-ów wzrosła do 20 mln

    Rozliczenia PIT. W ciągu ostatnich pięciu lat liczba elektronicznie złożonych PIT-ów wzrosła z 5 mln do 20 mln. W tym roku tylko 1 mln 200 tys. deklaracji zostało złożonych na papierze - poinformował wiceminister finansów Jan Sarnowski.

    Nowy wzór deklaracji AKC-P od 1 lipca 2021 r.

    AKC-P, czyli deklaracja o wysokości podatku akcyzowego pobranego i wpłaconego przez płatnika, w nowej wersji od 1 lipca 2021 r. Od tej też daty deklarację będzie można składać wyłącznie elektronicznie.

    KE oceni Krajowy Plan Odbudowy

    Krajowy Plan Odbudowy. Po przekazaniu przez rządy państw unijnych Krajowych Planów Odbudowy Komisja Europejska zajmie się ich oceną. Następnie plany trafią do Rady UE, która musi je ostatecznie zaakceptować.

    E-faktury - od kiedy, czy będą obowiązkowe?

    E-faktury (faktury ustandaryzowane) mają wejść w życie 1 października 2021 r. Jaki jest cel wdrożenia e-faktur? Jak będzie działał system? Czy e-faktury będą obowiązkowe?

    Regulacja zawodu księgowego. SKwP pisze do MF

    Zawód księgowego dotychczas nie doczekał się uregulowania prawnego, choć istnieją takie regulacje w przypadku zawodu doradcy podatkowego. Stowarzyszenie Księgowych w Polsce (SKwP), we współpracy z resortem finansów, chciałoby rozpocząć proces zmierzający do uregulowania zawodu, by w ten sposób zapewnić m.in. wysoką jakość usług księgowych i sprawozdań finansowych.

    Ruszyła strona internetowa systemu e-TOLL. Co zawiera?

    System e-TOLL. Ministerstwo Finansów uruchomiło stronę etoll.gov.pl. Portal zapewni komplet informacji dotyczących poboru opłat drogowych na polskich drogach. Kolejnym etapem wdrożenia nowego systemu, będzie uruchomienie rejestracji w systemie e-TOLL.

    Wysokie podatki od gier - jak wpływają na rynek?

    Podatek od gier hazardowych. Niemal połowa firm hazardowych na rynku online działa nielegalnie. Głównym powodem są wysokie podatki i restrykcyjne przepisy ustawy o grach hazardowych.