Nieodpłatne świadczenia bez VAT i kasy fiskalnej

Odpłatność i wykonywanie działalności gospodarczej przez podatnika VAT – podstawowe kryteria opodatkowania VAT

Zasada, wyrażona w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, stanowi, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług.

Ponadto z art. 15 ustawy o VAT wynika, że podatnikami VAT są podmioty prowadzące działalność gospodarczą rozumianą jako wszelką działalność (wykonywaną w sposób ciągły dla celów zarobkowych) producentów, handlowców, usługodawców, rolników, osób wykonujących wolne zawody. Działalność ta ma być prowadzona „bez względu na cel lub rezultat takiej działalności”.

Zatem opodatkowaniu VAT podlegają wszelkie transakcje, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usług, jeżeli są one realizowane przez podatników VAT i wykonywane w ramach działalności gospodarczej (nawet jeżeli ta działalność nie jest formalnie zarejestrowana).

Wyjątkami od zasady odpłatności są sytuacje określone w art. 7 ust. 2 (przekazanie nieodpłatnie przez podatnika VAT towarów należących do jego przedsiębiorstwa) i art. 8 ust. 2 ustawy o VAT (nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste podatnika VAT lub jego pracowników) – gdzie również konkretne nieodpłatne świadczenia są opodatkowane VAT.

Jednak co do zasady, jeżeli mamy do czynienia ze stałym świadczeniem nieodpłatnych usług (czy nieodpłatnych dostaw towarów), to nie można mówić o opodatkowaniu tych świadczeń VAT. Właśnie z uwagi na ich nieodpłatność.

Charytatywna "kawiarenka" z dobrowolnymi datkami

O interpretację podatkową wystąpiła pewna Parafia Kościoła katolickiego (niezarejestrowana jako podatnik VAT czynny), która w ramach działalności charytatywno-opiekuńczej planuje otworzyć „kawiarenkę” dla wiernych (przy szlaku turystycznym, nieopodal szczytu pewnej góry), gdzie oferować będzie wiernym ciepłe i zimne napoje, przekąski, kiełbaski, karkówkę z grilla, pieczywo, ciasta itp.

Parafia nie będzie pobierała żadnych opłat od za skorzystanie z oferty „kawiarenki”. Oferowane towary (dania, napoje) nie będą miały żadnej ceny.

Natomiast Parafia przewiduje możliwość przekazywania przez wiernych korzystających z oferty „kawiarenki” datków w dowolnej wysokości. Przy czym można będzie skorzystać z oferty „kawiarenki” nawet jeżeli nie uiści się datku.

Parafia zapytała, czy przy tego typu przedsięwzięciu musi płacić VAT i stosować kasę fiskalną.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w indywidualnej interpretacji podatkowej z 5 lutego 2019 r. (sygn. 0112-KDIL2-2.4012.523.2018.3.MŁ) zgodził się z Parafią, że obowiązek podatkowy w VAT tu nie wystąpi, właśnie z uwagi na nieodpłatność świadczeń oferowanych przez „kawiarenkę”.Nieodpłatność tych świadczeń istnieje pomimo możliwości zostawiania datków przez korzystających z oferty „kawiarenki”.

Polecamy: Biuletyn VAT

Polecamy: VAT 2019. Komentarz

Dyrektor KIS wskazał w tym kontekście na wyrok ETS (obecnie TSUE) z 3 marca 1994 r., w sprawie R. J. Tolsma a Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden (sygn. C-16/93).

Tolmsa był ulicznym grajkiem, który prezentował swoją twórczość. Grajek ustawiał przed sobą puszkę, do której przechodnie mogli wrzucać datki. ETS, wskazując na brak bezpośredniego związku między graniem muzyki a zapłatą oraz na dobrowolność datków, uznał, iż datki nie podlegają opodatkowaniu VAT, bowiem w tym wyroku TSUE stwierdził, że „czynność podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy”.

Zdaniem Dyrektora KIS z wyroku tego wynika konkluzja, że warunkiem uznania danego zdarzenia za odpłatne (i tym samym opodatkowane VAT) jest istnienie stosunku prawnego (np. umowy o świadczenie usług), z którego wynika obowiązek zapłaty wynagrodzenia za wyświadczoną usługę.

Natomiast w opisanym przez Parafię zdarzeniu przyszłym, „datki” – stanowią przejaw dobrowolnej zapłaty za posiłki, czy napoje. Nie ma żadnego obowiązku składania tych datków co wyklucza uznanie ich za wynagrodzenie (za usługę), czy cenę (towaru).

Dlatego zdaniem Dyrektora KIS: (…) wydawanie przez Wnioskodawcę w ramach oferty kawiarenki posiłków/napojów nie będzie stanowić działalności gospodarczej i w rezultacie nie będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Tym samym, czynność ta nie będzie mieścić się w pojęciu „sprzedaży”, o której mowa w art. 111 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 22 ustawy. W konsekwencji Wnioskodawca nie będzie zobowiązany do prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kasy rejestrującej w związku z wydawaniem posiłków/napojów w ramach oferty kawiarenki w okolicach szczytu X, gdyż czynności te w świetle ustawy o podatku od towarów i usług nie będą podlegać opodatkowaniu tym podatkiem. Jednocześnie jeśli datki nie stanowią zapłaty za usługi, nie będą objęte obowiązkiem ewidencjonowania na kasie rejestrującej.