Kodeks pracy 2023 – ważniejsze zmiany

W 2023 roku w życie mają wejść dwie zasadnicze nowelizacje Kodeksu Pracy (jedna już częściowo obowiązuje), które będą istotnie ingerowały w dotychczasowe przepisy związane z zagadnieniami takimi, jak np. uprawnienia rodzicielskie pracowników, ochronę przed zwolnieniem oraz inne ważne kwestie mocno związane z zatrudnieniem.

Zmiana 1: PRACA ZDALNA

W dniu 7 kwietnia 2023 r. zaczną obowiązywać nowe przepisy kodeksu pracy (Art. 67¹⁸–67³⁴) dotyczące pracy zdalnej, które będą wprowadzone przez uchwaloną przez Sejm w grudniu 2022 roku nowelizację. Zgodnie z tymi nowymi przepisami, pojawi się możliwość wnioskowania o możliwość wykonywania pracy zdalnej przez pracownika.

„Art.  67^18. Praca może być wykonywana całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą, w tym pod adresem zamieszkania pracownika, w szczególności z wykorzystaniem środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość (praca zdalna).”

Zgodnie z tymi zmianami pracownicy będą mieli możliwość stosowania pracy zdalnej na stałe już na podstawie Kodeksu Pracy, a nie jak dotychczas tzw. „specustawy covidowej”. Ważne jednak jest to, iż miejsce wykonywania pracy musi zostać ustalone z pracodawcą. Dodatkowo w wyjątkowych sytuacjach pracodawca będzie miał możliwość wydania polecania do pracy zdalnej, aczkolwiek do tego niezbędne będzie potwierdzenie przez pracownika, iż ma warunki do wykonywania pracy zdalnej.

W ustawie znajduje się informacja o tym, iż każda firma wysyłająca pracownika na pracę zdalną, będzie zobowiązana do tego, aby zapewnić mu materiały oraz narzędzie niezbędne do wykonywania pracy, a także pokryć koszty energii elektrycznej. Również istotną zmianą jest to, że pracownikom będzie przysługiwała możliwość wnioskowania o możliwość pracy zdalnej w wyjątkowych sytuacjach (okazjonalna praca zdalna). Zgodnie z wprowadzoną przez Senat poprawką, będzie to możliwe w wymiarze 24 dni w roku. 

Polecamy: INFORLEX Kodeks pracy 2023

Zmiana 2: BADANIE TRZEŹWOŚCI PRACOWNIKÓW

„Art. 22^1c. § 1. Jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób lub ochrony mienia, pracodawca może wprowadzić kontrolę trzeźwości pracowników.”

Już od 21 lutego 2023 r. obowiązują nowe przepisy kodeksu pracy (art. 22^1c–22^1h) dające pracodawcom możliwość skuteczniejszego badania trzeźwości zatrudnianych pracowników. Firmy będą miały możliwość wprowadzenia kontroli w miejscu pracy na stanowiskach, gdzie jest to konieczne do tego, aby chronić życie i zdrowie pracowników oraz innych osób z zewnątrz. Mowa tutaj o sprawdzeniu, które nie będzie wymagało sprawdzenia laboratoryjnego, czyli możliwa będzie kontrola alkomatem.

Aby móc wprowadzić owe regulacje, konieczne będzie ustalenie tego w regulaminie pracy, bądź w obwieszczeniu. W podobny sposób należy również wskazać grupę pracowników, których owe sprawdzanie będzie dotyczyło, jak również sposób w jaki przeprowadzana będzie kontrola. Wskazać będzie trzeba również urządzenie, które będzie wykorzystywane do weryfikowania trzeźwości.

Źródło: Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw - Dziennik Ustaw z 6 lutego 2023 r., poz. 240.

Natomiast nie zakończyły się jeszcze prace legislacyjne nad kolejną nowelizacja kodeks pracy - tj. rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2932). Projekt ten został 8 lutego 2023 r. uchwalony przez Sejm i aktualnie znajduje się w Senacie. Poniżej prezentujemy wybrane, ważniejsze zmiany, które są przedmiotem tej nowelizacji.

Zmiana 3: NOWE RODZAJE URLOPU

Rządowa nowelizacja Kodeksu Pracy, której celem jest wdrożenie unijnych dyrektyw odnośnie przejrzystych warunków pracy oraz godzenia obowiązków zawodowych i rodzinnych. Zmiany mają pojawić się w zakresie tzw. urlopu z tytułu siły wyższej, urlopu opiekuńczego oraz urlopów rodzicielskich.

„Rynek pracy się zmienia, w szybkim tempie zmieniają się również potrzeby pracowników i pracodawców. Dlatego musimy przekształcać także nasze regulacje, które chronią rynek pracy, a przede wszystkim pracownika. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji Kodeksu Pracy. Chodzi m.in. o bezpłatny urlop opiekuńczy, który wyniesie 5 dni w roku oraz wydłużenie urlopu rodzicielskiego.” Mateusz Morawiecki, premier RP 

a) URLOP RODZICIELSKI

Nowelizacja ta docelowo będzie dotyczyła wprowadzenia unijnej dyrektywy rodzicielskiej, która docelowo będzie miała na celu przedłużenie urlopu rodzicielskiego z 32 tygodni do 42 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka oraz z 34 tygodni do 43 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka. Dołożone dni będą przeznaczone dla ojców narodzonych dzieci.

Art. 182^1a.

§ 1. Pracownicy – rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do: 
1) 41 tygodni – w przypadku, o którym mowa w art. 180 § 1 pkt 1; 
2) 43 tygodni – w przypadkach, o których mowa w art. 180 § 1 pkt 2–5.

§ 4. Każdemu z pracowników – rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z wymiaru urlopu określonego w § 1 i 2. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z pracowników – rodziców dziecka.

§ 5. Skorzystanie z urlopu rodzicielskiego w wymiarze co najmniej 9 tygodni oznacza wykorzystanie przez pracownika – rodzica dziecka urlopu, o którym mowa w § 4.

§ 6. Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje pracownicy – rodzice dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu rodzicielskiego nie może przekraczać wymiaru, o którym mowa w § 1 albo 2.

b) URLOP OPIEKUŃCZY

Projekt przewiduje następujące postanowienia:

Art. 173¹ . § 1. Pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego urlop opiekuńczy, w wymiarze 5 dni, w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych. 

§ 2. Za członka rodziny, o którym mowa w § 1, uważa się syna, córkę, matkę, ojca lub małżonka. 

§ 3. Urlopu, o którym mowa w § 1, udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. 

§ 4. Urlopu, o którym mowa w § 1, udziela się na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie nie krótszym niż 1 dzień przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. 

§ 5. We wniosku wskazuje się imię i nazwisko osoby, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych, przyczynę konieczności zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia przez pracownika oraz w przypadku członka rodziny ‒ stopień pokrewieństwa z pracownikiem lub w przypadku osoby niebędącej członkiem rodziny ‒ adres zamieszkania tej osoby.

c) DNI WOLNE Z TYTUŁU SIŁY WYŻSZEJ

Korzystając ze zwolnienia z powodu działania siły wyższej lub pilnych spraw rodzinnych, można nabyć kolejne dwa dni wolnego. Dni te będą płatne, ale tylko w połowie wymiaru przysługującego wynagrodzenia. 
„Art. 148¹ . § 1. Pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin, z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia.

Zmiana 4: WIĘCEJ PRZYWILEJÓW DLA RODZICÓW

Art. 178 § 2 z projektu nowelizacji informuje nas o tym, że rodzice, bądź opiekunowie małych dzieci (do 8. roku życia), będą mogli liczyć nie tylko na dodatkowy urlop, ale również na inne bardzo istotne uprawnienia. Jak się okazuje, owych pracowników bez jego zgody nie wolno:
- zatrudnić w godzinach nadliczbowych lub w porze nocnej, 
- delegować poza stałe miejsce wykonywania pracy, 
- obejmować systemem przerywanego czasu pracy (z maksymalnie 5 godzinami przerwy w trakcie doby).

Zmiana 5: NOWE ZASADY UMÓW NA OKRES PRÓBNY

Art. 178 § 2 docelowo ma brzmieć:
„§ 2. Pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 8 roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie czasu pracy, o którym mowa w art. 139, oraz delegować poza stałe miejsce pracy.”

Cecylia Jasek, Biuro rachunkowe General Outsource Spółka Doradztwa Podatkowego Sp. z o.o.