| INFORLEX | GAZETA PRAWNA | KONFERENCJE | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > CIT > CIT > Przychody i dochód > Ewidencja rachunkowa a ustalenie dochodu w CIT

Ewidencja rachunkowa a ustalenie dochodu w CIT

Ustawodawca nie precyzuje w ustawie o CIT, jaka jest siła dowodowa ewidencji rachunkowej dla celów ustalenia dochodu (straty) podatnika. W art. 9 ust. 1 mowa jest tylko, że księgi rachunkowe mają być prowadzone w sposób zapewniający określenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy.

Komentarz do art. 9 ust. 1 ustawy o CIT

Księgi rachunkowe a księgi podatkowe

Natomiast Ordynacja podatkowa zamiast definicji przywołuje rodzaje ksiąg. Za księgi podatkowe według art. 3 pkt 4 Ordynacji podatkowej należy uznać "księgi rachunkowe, podatkową księgę przychodów i rozchodów, ewidencje oraz rejestry, do których prowadzenia, do celów podatkowych, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązani są podatnicy, płatnicy lub inkasenci".

Należy jednak stwierdzić, że podstawową funkcją ksiąg rachunkowych jest ewidencjonowanie w porządku chronologicznym i odzwierciedleniu liczbowym wszystkich istotnych z gospodarczego punktu widzenia zdarzeń występujących w przedsiębiorstwie. Ewidencja zdarzeń gospodarczych w księgach rachunkowych tworzy podatkowy stan faktyczny, który odtworzony później na podstawie tych zapisów pozwala na określenie podstawy opodatkowania i w konsekwencji obliczenie należnego zobowiązania w wysokości stosownej do wielkości osiągniętego przychodu, dochodu czy też posiadanego majątku (L. Guzek, Dowody w postępowaniu podatkowym, Monitor Podatkowy 2001, nr 1, str. 19-20).

Ewidencja podatkowa

Trzeba zaznaczyć, że stosownie do przepisów o rachunkowości księgi rachunkowe pełnią przede wszystkim funkcję informacyjną. Informacja ta przeznaczona jest dla właścicieli, istniejących lub potencjalnych inwestorów, wierzycieli ale także dla władz skarbowych, jako rzeczywistych lub potencjalnych wierzycieli. Zatem cele podatkowe mogą być tylko jednym z celów prowadzenia rachunkowości. Dopiero na mocy przepisów prawa podatkowego księgi mogą uzyskać znaczenie jako ewidencja podatkowa (księgi podatkowe). Przepisem tego rodzaju jest komentowany art. 9 ust. 1 ustawy o CIT.

W sferze dowodowej, zgodnie z art. 180 Ordynacji podatkowej, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z kolei zgodnie z art. 181 ord.pod. dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe. Artykuł 193 ord.pod. natomiast stanowi:

 § 1. Księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów.

§ 2. Księgi podatkowe uważa się za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty.

§ 3. Za niewadliwe uważa się księgi podatkowe prowadzone zgodnie z zasada- mi wynikającymi z odrębnych przepisów.

§ 4. Organ podatkowy nie uznaje za dowód w rozumieniu przepisu § 1 ksiąg podatkowych, które są prowadzone nierzetelnie lub w sposób wadliwy.

§ 5. Organ podatkowy uznaje jednak za dowód księgi podatkowe, które prowadzone są w sposób wadliwy, jeżeli wady nie mają istotnego znaczenia dla sprawy.

§ 6. Jeżeli organ podatkowy stwierdzi, że księgi podatkowe są prowadzone nie- rzetelnie lub w sposób wadliwy, to w protokóle badania ksiąg określa, za jaki okres i w jakiej części nie uznaje ksiąg za dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów. (...).

Zgodnie z art. 193 Ordynacji podatkowej księgi podatkowe stanowią dowód tego, co zostało w nich zapisane, ale pod warunkiem, że były prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy.

Rzetelność polega na zgodności zapisów z rzeczywistością, natomiast niewadliwość oznacza prowadzenie księgi zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa (tzw. prawidłowość formalna).

Polecamy: CIT 2019. Komentarz

Polecamy: PIT 2019. Komentarz

Dowody księgowe a ustalenie podstawy opodatkowania

Polski system podatkowy, jeśli chodzi o podatki dochodowe, wprowadził system samoustalenia podatku przez podatnika (ang. self-assessment). W orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 czerwca 1995 r., sygn. SA/Po 3730/94 stwierdzono, że art. 9 ust. 1 ustawy o CIT nie decyduje o elementach technicznych podatku, lecz jedynie o sposobie dokumentowania stanów faktycznych.

Wymaganie zgodności prowadzonych ewidencji z przepisami rachunkowymi determinuje także kwestie dowodowe. Dowodami w postępowaniu zmierzającym do ustalenia podstawy opodatkowania będą zatem prawidłowo wystawione dowody księgowe. Aczkolwiek nie oznacza to zakazu przygotowania przez podatnika innych dowodów uzasadnionych przepisami podatkowymi w zakresie dowodzenia określonych zdarzeń gospodarczych (art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej). Brak prawidłowo wystawionego dowodu księgowego nie eliminuje bowiem możliwości dowodzenia innymi dowodami. Jaka jest więc "siła" ksiąg podatkowych jako podstawy określenia dochodu?

W wyroku z 15 maja 2015 r. (sygn. II FSK 829/13) NSA stwierdził:

 (...) w sytuacji, kiedy przepis prawa materialnego wprost uzależnia zaistnienie określonego skutku od zachowania określonej formy dowodowej, odstępstwa od tak sformułowanej zasady nie mogą mieć miejsca.

(...) Z kolei w myśl art. 9 ust. 1 u.p.d.o.p. [ustawy o CIT], podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej, zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i należnego podatku. W związku z tym przepisem, określenie podstawy opodatkowania następuje na podstawie ksiąg rachunkowych, prowadzonych stosownie do wymogów określonych w ustawie o rachunkowości. W myśl art. 20 i art. 21 ustawy o rachunkowości podstawą wpisu do księgi jest dowód księgowy, który jako warunek konieczny musi wskazywać m.in. przedmiot operacji gospodarczej, wiarygodne określenie stron uczestniczących w tej operacji, określenie jej wartości i innych danych, pozwalających na zidentyfikowanie zdarzenia gospodarczego. Z zestawienia wyżej wskazanych przepisów obu ustaw wynika, że nieudokumentowanie wydatków zgodnie z przepisami dotyczącymi zasad prowadzenia rachunkowości prowadzi do naruszenia art. 9 ust. 1 u.p.d.o.p., skutkiem czego wydatki takie nie mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów.

Podsumowując, NSA stwierdził:

 Przede wszystkim przypomnieć wypada, że wprawdzie podatnicy mają zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.d.o.p obowiązek prowadzenia ewidencji rachunkowej, zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający określenie wysokości dochodu, podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy, a prowadzone na podstawie ustawy o rachunkowości księgi rachunkowe są zarazem księgami podatkowymi w rozumieniu art. 193 § 1 ord.pod., to jednak według jednolitych utrwalonych poglądów orzecznictwa o uznaniu danego przysporzenia czy wydatku (zobowiązania do jego poniesienia) za przychód, dochód czy koszt podatkowy decydują wyłącznie przepisy prawa podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1731/08, publ. CBOSA). Przepisy o rachunkowości mają zatem znaczenie dla powstania czy wysokości zobowiązania podatkowego tylko w zakresie, jaki wynika jednoznacznie z przepisów ustaw podatkowych.

Jak wynika ze stanowiska NSA księgi rachunkowe (zgodnie z Ordynacja podatkową określane jako księgi podatkowe) stanowią "platformę ewidencyjną", która służy ewidencjonowaniu także zdarzeń mających wpływ na opodatkowanie prowadzącego księgi rachunkowe. Jednakże to, czy dane zdarzenie nawet prawidłowo zaewidencjonowane rodzi takie czy inne skutki podatkowe, decydują przepisy prawa podatkowego materialnego, a bywa też, że procesowego (Ordynacja podatkowa).

Artykuł niniejszy jest fragmentem publikacji:CIT 2019. Komentarz

Czytaj także

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY, RELACJE, WYDARZENIA

reklama

Jednolity Plik Kontrolny

Eksperci portalu infor.pl

Jarosław Danielewicz

Prawnik

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »