| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | IDEORIA | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Rachunkowość > Zasady ogólne > Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu - wywiad z Dyrektorem Departamentu Informacji Finansowej MF

Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu - wywiad z Dyrektorem Departamentu Informacji Finansowej MF

Materia prawna związana z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu jest trudna i skomplikowana. Odnosi się ona do wielu kwestii związanych z narażaniem systemów finansowych i gospodarczych, reprezentowanych w szczególności przez podmioty zaufania publicznego, na wykorzystywanie ich na potrzeby legalizowania środków pochodzących z przestępczej działalności bądź też takiej działalności dedykowanych. Niemniej wspólny wysiłek zarówno organu w postaci Generalnego Inspektora, zapisy ustawy, jak i aktywność instytucji obowiązanych powinien przyczynić się znacząco do poprawy bezpieczeństwa w kraju, jak i w skali międzynarodowej - powiedział dr Maciej Aleksander Kędzierski, Dyrektor Departamentu Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów, w wywiadzie udzielonym dla Infor.

Nowa ustawa, podobnie jak poprzednia, wprowadza też obowiązek szkolenia pracowników pod kątem wypełniania obowiązków nałożonych ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Czy można uznać, że szkolenia pracowników przeprowadzone na podstawie poprzedniej ustawy są nadal ważne? Czy po wejściu w życie nowej ustawy należy wszystkich pracowników przeszkolić na nowo?

Pośrednio została już udzielona odpowiedź na to pytanie. Ponadto należałoby tu się odnieść do ogłoszonego przez Generalnego Inspektora komunikatu z dnia 19 czerwca 2018 r., w którym stwierdzono, że przepisy ustawy z dnia 1 marca 2018 r. w sposób istotny zmieniają obowiązki nałożone na instytucje obowiązane. W związku z powyższym szkolenia, które swym zakresem nie będą obejmowały przepisów nowej ustawy nie będą uznane za wystarczające w kwestii wykonania przez instytucję obowiązaną obowiązku zapewnienia udziału pracownikom w programach szkoleniowych. Jednocześnie poinformowano zainteresowanych, że śladem lat ubiegłych, trwają prace nad przygotowaniem bezpłatnego kurs e-learningowego, który zostanie udostępniony na stronie internetowej Generalnego Inspektora.

Jak wygląda praktycznie blokada rachunku przedsiębiorcy, czy może on np. wówczas wypłacić wynagrodzenia dla pracowników, zapłacić podatki i ZUS?

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy AML-owej, blokada rachunku polega na czasowym uniemożliwieniu korzystania i dysponowania ze wszystkich lub części wartości majątkowych gromadzonych na rachunku, w tym również przez instytucje obowiązaną.

Oznacza to zatem, że w czasie trwania blokady rachunku, dotyczącej wszystkich wartości majątkowych zgromadzonych na nim, nikt – ani właściciel rachunku, ani pełnomocnik do rachunku, ani też instytucja obowiązana – nie może realizować transakcji w ciężar zablokowanego rachunku (bez względu na rodzaj i charakter transakcji czy też kategorię beneficjenta transakcji). Między innymi nie mogą być wówczas realizowane transakcje wynikające ze zleceń stałych, transakcje na rzecz organów administracji publicznej czy też opłaty związane z prowadzeniem rachunku.

W przypadku oznaczenia, że blokada rachunku dotyczy części wartości majątkowych zgromadzonych na nim, transakcje w ciężar zablokowanego rachunku są realizowane wyłącznie w zakresie wartości majątkowych, które stanowią różnicę pomiędzy łączną sumą wartości majątkowych zgromadzonych na rachunku a sumą wartości majątkowych wskazanych w żądaniu blokady rachunku lub postanowieniu o blokadzie rachunku. Należy tu pamiętać o tym, że jedną z częstszych metod prania pieniędzy jest mieszanie wartości tych legalnie zgromadzonych z tymi, które zostały wprowadzone jako korzyści z czynu zabronionego. Dlatego też możliwym jest zarówno zablokowanie środków w całości na rachunku, którym posłużono się do zalegalizowania środków, jak i do ich części. Każdy przypadek musi być oceniany indywidualnie. O ocenie przez Generalnego Inspektora, czy blokada ma dotyczyć całości, czy części środków decyduje szereg czynników poddawanych każdorazowo analizie. W polskim kodeksie karnym przestępstwa stypizowane w art. 299 § 1 i 2 mają charakter umyślny, przy czym można je popełnić w zamiarze bezpośrednim i ewentualnym. Stąd też legalizowanie środków może się kryć także zarówno za gromadzeniem środków na wypłatę, płatnościami na rzecz Urzędu Skarbowego, czy opłatami za media czy składki ubezpieczenia społecznego. Należy pamiętać, że na takim przestępczym procederze tracimy wszyscy. Przestępstwo prania pieniędzy jest wymierzone w zasady prawidłowego obrotu gospodarczego, zasady uczciwej konkurencji , czy instytucję mienia a ponadto, jak stwierdza prokurator J. Duży proceder udaremnia stwierdzenie przestępnego pochodzenia mienia lub orzeczenia przepadku i w ten sposób godzi w prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości.

Czy GIIF wydało opis zjawisk związanych z praniem pieniędzy ? Takie materiały pewnie ułatwiłyby zrozumienie problemu przez podmioty, które muszą stosować ustawę.

Generalny Inspektor w poprzednich latach wydał podręcznik obejmujący przedmiotowe zagadnienia, który był dystrybuowany wśród instytucji obowiązanych. Oprócz tego corocznie GIIF publikuje raporty z działalności (w ogólnodostępnym portalu MF). Planowana jest nowa edycja podręcznika. Przedmiotowe materiały zawierały opisy zjawisk związanych z praniem pieniędzy.

Jak określić z jakim stopniem ryzyka mamy do czynienia? ( może jakieś przykłady z postępowań)

To jest sprawa indywidualna i zależy od konkretnej sytuacji – od sytuacji konkretnego klienta, od rodzaju stosunków gospodarczych łączących instytucję obowiązaną z klientem, od rodzaju przeprowadzanych transakcji. Nie da się wskazać uniwersalnego schematu określania stopnia ryzyka dla każdego rodzaju działalności. Właśnie dlatego Generalny Inspektor w procesie przeciwdziałania praniu pieniędzy i w procesie przeciwdziałania finansowaniu terroryzmu potrzebuje sojuszniczej współpracy z instytucjami obowiązanymi. To one są „na pierwszej linii” w kontakcie z klientem i z realizowanym przez niego transakcjami. To instytucja obowiązana ma najlepszą wiedzę, która pozwoli ocenić stopień ryzyka. Generalny Inspektor na podstawie doświadczeń wielu instytucji i własnej działalności może podpowiadać na co należy zwracać szczególną uwagę. W ustawie np. w art. 43 wskazane są czynniki, które mogą świadczyć o wyższym ryzyku prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu. Z kolei w art. 42 ustawy AML – owej, wskazane są czynniki, które mogą świadczyć o niższym ryzyku prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu. Ostatecznie jednak to instytucja obowiązana najlepiej zna daną konkretną sytuację i jej ocena będzie najbardziej wiarygodna, o ile stosuje ona w odpowiedni sposób środki bezpieczeństwa finansowego.

Ustawa zobowiązuje jednostki do powstrzymania się np. od zawarcia umowy o prowadzenie ksiąg w przypadku gdy nie można zastosować środków bezpieczeństwa finansowego (np. zidentyfikować klienta). Z kolei gdy przedsiębiorca odmówi zawarcia umowy z tego powodu może narazić się potencjalnemu przestępcy. Czy przedsiębiorcy i biura rachunkowe nie narażają się stosując ustawę?

Nie rozumiem tego pytania. Czy przedsiębiorca naraża się odmawiając współpracy z szefem lokalnego gangu? W przypadku, o którym mowa w pytaniu jest nawet łatwiej – przedsiębiorca ma „łatwe wytłumaczenie” – ustawa zakazuje mu zawarcia umowy/wykonania transakcji, może się tym przepisem „zasłonić”. Pytanie o to, czy narażamy się przestępcom stosując się do przepisów jest chyba źle postawione. Przepisy AML/CFT służą wyeliminowaniu z życia publicznego zjawisk groźnych dla społeczeństwa jako całości i dla każdego z jego członków z osobna, dla naszych rodzin, naszych dzieci. Ustawa AML wprowadza szereg mechanizmów chroniących instytucje obowiązane i umożliwiających im współdziałanie z Generalnym Inspektorem w bezpieczny sposób.

Proszę pamiętać, że ustawa AML-owa wprowadziła również dodatkowo między innymi instytucję „sygnalisty”. Generalny Inspektor przygotował w tym zakresie także odpowiednie procedury zapewniające anonimowość danych osób zgłaszających się jako sygnaliści. W tym zakresie również odsyłam do komunikatu z dnia 13 lipca tego roku, umieszczonego na stronie dedykowanej Generalnemu Inspektorowi. Generalny Inspektor przyjmuje zgłoszenia rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu od pracowników, byłych pracowników instytucji obowiązanych lub innych osób, które wykonują lub wykonywały czynności na rzecz instytucji obowiązanych na innej podstawie niż stosunek pracy. Przekazanie zgłoszenia nie narusza obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej.

Jakie są główne przesłanki do przekazania informacji o transakcjach do GIIF? W jakiej formie należy tego dokonać, telefonicznie, papierowo, elektronicznie?

Wszystkie te kwestie są jasno sformułowane w ustawie. Przesłanki do automatycznego przekazania informacji o transakcjach, których wartość przekracza określony próg (bez żadnych dodatkowych warunków) określone są w art.72 ustawy. Dotyczy to wpłat/wypłat gotówki do/przez instytucje obowiązane, dokonywanych przez instytucje obowiązane transferów środków pieniężnych, kupna sprzedaży przez wartości dewizowych oraz wymienionych enumeratywnie czynności notarialnych realizowanych przez notariuszy. Nie ma innych przesłanek do raportowania informacji o transakcjach ponadprogowych.

Z kolei informacje o transakcjach/wartościach wiążących się z podejrzeniami co do możliwości popełnienia przestępstwa bądź z uzasadnionym podejrzeniem popełnienia przestępstwa, są raportowane do Generalnego Inspektora bez względu na wartość, a przesłanki wskazane są w poszczególnych artykułach ustawy: art.74, art.86 ust.1, art.90 ust.1 i art. 89 ust.8 oraz w art.41 ust.2.

Co do sposobu raportowania, to zgodnie z ustawą określą go odpowiednie rozporządzenia ministra finansów i wzory dokumentów elektronicznych. Jeszcze raz zwracam też uwagę na przepisy przejściowe, które zapewniają łagodne przejście od starych do nowych zasad raportowania do GIIF. Proponuje też śledzić komunikaty GIIF dla instytucji obowiązanych dostępne w portalu MF. Zresztą zdecydowana większość instytucji obowiązanych to instytucje obowiązane, które są nimi od dawna – one współpracują z Generalnym Inspektorem od lat i doskonale znają zasady raportowania informacji do GIIF. Ze względu na wspomniane przepisy przejściowe w najbliższych dniach w tej kwestii zmieni się niewiele, w ciągu następnych miesięcy stopniowo będzie następowało przechodzenie na całkowicie elektroniczną formę przekazu informacji. Najpierw (po trzech miesiącach) w zakresie raportowania informacji o transakcjach ponadprogowych (aktualnie trwają konsultacje z instytucjami obowiązanymi w zakresie nowych wzorów dokumentów elektronicznych), następnie (lub równolegle) w zakresie raportowania informacji o transakcjach związanych z podejrzeniami. Jeszcze raz zachęcam do lektury ustawy i komunikatów GIIF (np. komunikatu dotyczącego okresów przejściowych opublikowany w dniu 4 lipca bieżącego roku).

W jakim terminie należy zawiadomić GIIF?

Nie ma jednego terminu, w którym należy zawiadomić GIIF. Jak to było wskazane przy poprzednim pytaniu są różne kategorie informacji, które raportuje się do GIIF. Dla nich obowiązują różne terminy.

Informacje o transakcjach ponadprogowych docelowo raportowane będą w terminie 7 dni od zdarzenia. W okresie przejściowym zachowany jest dotychczasowy termin.

Zawiadomienie o okolicznościach mogących wskazywać na podejrzenie (art.74) przekazuje się niezwłocznie. Zawiadomienie o przypadku powzięcia uzasadnionego podejrzenia, że określona transakcja lub określone wartości majątkowe mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu przekazuje się niezwłocznie i możliwie przed wykonaniem transakcji (art.86 i art.90). Informacje o zawiadomieniach przekazanych w określonych sytuacjach przez instytucje obowiązane do prokuratury przekazywane mają być do GIIF po otrzymaniu przez taką instytucję postanowień prokuratora (art.89 ust.8). Jest jeszcze kategoria informacji (obejmuje też informacje o transakcjach) przekazywanych niezwłocznie na żądanie GIIF (art.76 ustawy).

Czy dokonując zawiadomienia do GIIF o podejrzeniu prania pieniędzy, biura rachunkowe (lub inna instytucja obowiązana) narażają się na udział w postępowaniu karnym przeciwko podejrzanej osobie (instytucji)? Czy przedsiębiorcy lub ich pracownicy mogą być wzywani w charakterze świadka, czy pozostaną dla przestępców anonimowi?

Kwestie te reguluje art.102 ustawy. Stanowi on, że „Generalny Inspektor udostępnia dane osobowe osób fizycznych dokonujących w imieniu instytucji obowiązanych zawiadomień, o których mowa w art. 74 i art. 86 ust. 1 wyłącznie na żądanie sądu lub prokuratora, gdy jest to konieczne w toku prowadzonego postępowania” oraz, że dane te „nie mogą być udostępniane innym podmiotom lub osobom, z wyjątkiem osób, o których mowa w art. 156 § 1 i 5 oraz art. 321 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, którym dane te mogą być udostępniane na zasadach określonych w tych przepisach”. Zasadniczo więc wprowadzona jest ochrona pracowników instytucji obowiązanych przed ujawnianiem ich danych osobowych. Natomiast – zgodnie z ww. przepisami – w określonych sytuacjach w toku postępowania karnego do danych tych odnoszą się reguły ochronne występujące w postępowaniu karnym a ich decydentem jest inny organ, np. prokurator.

Czy przekazując informacje o podejrzanych transakcjach swojego klienta nie naruszam ochrony danych osobowych?

Kwestie te reguluje art.96 ustawy. Stanowi on, że: „do ujawniania Generalnemu Inspektorowi informacji w trybie i zakresie przewidzianym ustawą nie stosuje się przepisów ograniczających udostępnianie informacji lub danych objętych tajemnicą, z wyjątkiem informacji niejawnych w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych”.

Czytaj także

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY, RELACJE, WYDARZENIA

reklama

Ostatnio na forum

Jednolity Plik Kontrolny

Eksperci portalu infor.pl

Accace Polska

Accace jest jednym z liderów firm doradczo-outsourcingowych, obecną na rynku od 2006 roku. Zatrudniamy ponad 550 profesjonalistów, w tym prawników, doradców podatkowych, księgowych i finansistów oraz specjalistów kadrowo-płacowych. Accace doradza ponad 2 000 klientom w 13 krajach Europy Środkowo-Wschodniej.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »