Ulga mieszkaniowa przy darowiźnie. Co warto wiedzieć?

• Czym jest ulga mieszkaniowa?
• Zachowanie prawa do ulgi mieszkaniowej przy darowiźnie
• Ulga z warunkiem zamieszkania (będąc zameldowanym na pobyt stały w nabytym mieszkaniu)

Podatek od spadków i darowizn jest jednym z podatków, które mogą obciążać osoby otrzymujące nieruchomość w drodze darowizny. Jednakże, istnieją pewne ulgi, które mogą być zastosowane w celu zmniejszenia lub uniknięcia tego podatku. Jedną z najważniejszych ulg jest ulga mieszkaniowa. W tym artykule przyjrzymy się bliżej tej uldze, jej warunkom oraz konkretnym przepisom prawnym związanym z nią.

Czym jest ulga mieszkaniowa?

Ulga mieszkaniowa to specjalna preferencja w prawie podatkowym, która pozwala na uniknięcie podatku od spadków i darowizn w przypadku nieruchomości mieszkalnych. Jest to forma wsparcia dla osób, które chcą przekazać swoją nieruchomość bliskim bez konieczności płacenia wysokich podatków.

Zgodnie z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn (dalej także: "ustawa"), w przypadku nabycia własności (współwłasności) budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, spółdzielczego prawa do domu jednorodzinnego albo udziału w takim prawie:

1. w drodze dziedziczenia, zapisu zwykłego, zapisu windykacyjnego, dalszego zapisu, polecenia testamentowego, darowizny lub polecenia darczyńcy przez osoby zaliczane do I grupy podatkowej,
2. w drodze dziedziczenia, zapisu zwykłego, zapisu windykacyjnego, dalszego zapisu lub polecenia testamentowego przez osoby zaliczane do II grupy podatkowej,
3. w drodze dziedziczenia, zapisu zwykłego, zapisu windykacyjnego, dalszego zapisu lub polecenia testamentowego przez osoby zaliczane do III grupy podatkowej, które sprawowały opiekę nad wymagającym takiej opieki spadkodawcą, na podstawie pisemnej umowy z podpisem notarialnie poświadczonym, przez co najmniej dwa lata od dnia poświadczenia podpisów przez notariusza

- nie wlicza się do podstawy opodatkowania ich czystej wartości do łącznej wysokości nieprzekraczającej 110 m2 powierzchni użytkowej budynku lub lokalu. W przypadku nabycia części (udziału) budynku mieszkalnego lub lokalu albo udziału w spółdzielczym prawie do budynku mieszkalnego lub lokalu ulga przysługuje stosownie do wielkości udziału.

Zachowanie prawa do ulgi mieszkaniowej przy darowiźnie

Możliwe jest zachowanie prawa do ulgi mieszkaniowej także w przypadku dokonania darowizny. Dzięki uldze mieszkaniowej, osoby dokonujące darowizny nieruchomości mogą znacząco obniżyć lub uniknąć obciążenia podatkowego. Jest to szczególnie korzystne dla osób, które chcą przekazać nieruchomość rodzinie lub bliskim bez dodatkowych kosztów. Kluczowe jest jednak spełnienie pewnych warunków. Stosownie do art. 16 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, ulga mieszkaniowa przysługuje osobom, które łącznie spełniają następujące warunki:

• spełniają wymogi określone w art. 4 ust. 4 ustawy;
• nie są właścicielami innego budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość bądź będąc nimi przeniosą własność budynku lub lokalu na rzecz zstępnych, Skarbu Państwa lub gminy w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego albo zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego;
• nie przysługuje im spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego lub wynikające z przydziału spółdzielni mieszkaniowej: prawo do domu jednorodzinnego lub prawo do lokalu w małym domu mieszkalnym, a w razie dysponowania tymi prawami przekażą je zstępnym lub przekażą do dyspozycji spółdzielni, w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego albo zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego;
• nie są najemcami lokalu lub budynku lub będąc nimi rozwiążą umowę najmu w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego albo zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego;
• będą zamieszkiwać będąc zameldowanymi na pobyt stały w nabytym lokalu lub budynku i nie dokonają jego zbycia przez okres 5 lat:

a) od dnia złożenia zeznania podatkowego lub zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego - jeżeli w chwili złożenia zeznania lub zawarcia umowy darowizny nabywca mieszka i jest zameldowany na pobyt stały w nabytym lokalu lub budynku,
b) od dnia zamieszkania potwierdzonego zameldowaniem na pobyt stały w nabytym lokalu lub budynku - jeżeli nabywca zamieszka i dokona zameldowania na pobyt stały w ciągu roku od dnia złożenia zeznania podatkowego lub zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego.

Ulga z warunkiem zamieszkania (będąc zameldowanym na pobyt stały w nabytym mieszkaniu)

Podatnik może skorzystać z ulgi mieszkaniowej w sytuacji gdy zamieszka (będąc zameldowanym na pobyt stały w nabytym mieszkaniu) i nie dokona jego zbycia przez okres 5 lat, o czym mówi przywołany wyżej art. 16 ust. 2 pkt 5 ustawy. Jest to jeden z kluczowych przepisów warunkujących prawo do ulgi w przypadku darowizny, o czym przekonał się pewien podatników, któremu fiskus odmówił prawa do ulgi. Sprawa została opisana w interpretacji indywidualnej z dnia 24 października 2023 r., sygn. 0111-KDIB2-3.4015.172.2023.2.BD. Dyrektor KIS stwierdził w niej: "zbycie własności (poprzez darowiznę na rzez córki) opisanego we wniosku lokalu mieszkalnego przed upływem terminu, o którym mowa w art. 16 ust. 2 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz fakt, że nie spełnia Pan pozostałych warunków, wymaganych dla zachowania ulgi, powoduje, że utraci Pan prawo do ulgi mieszkaniowej określonej w art. 16 ust. 1 ww. ustawy. Jednym z takich warunków jest fakt zameldowania na pobyt stały, najpóźniej w ciągu roku od dnia złożenia zeznania podatkowego. Z treści wniosku wynika, że nigdy Pan w tym lokalu nie był zameldowany. To oznacza, że nie spełnił Pan warunku do zachowania ulgi".

Podsumowując, ulga mieszkaniowa to ważne narzędzie, które pozwala na przekazanie nieruchomości bliskim bez konieczności płacenia wysokich podatków. Aby skorzystać z tej ulgi, nieruchomość musi spełniać określone warunki, które są ściśle określone w przepisach. Dlatego też, przed dokonaniem darowizny nieruchomości, warto zapoznać się z obowiązującymi przepisami i upewnić się, że spełniamy wszystkie warunki do skorzystania z ulgi.