Spółka komunalna jako podatnik VAT

Spółka komunalna a VAT

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła Spółki z o.o. w 100% należącej do Gminy , która pytała o opodatkowanie VATem otrzymywanej od Gminy rekompensaty. Spółka została powołana w celu realizacji zadań własnych Gminy w zakresie zarządzania gminnym zasobem komunalnym, tj. obiektami sportowymi, turystycznymi i rekreacyjnymi.

Szczegółowe zasady dotyczące realizacji zadań oraz zasady rozliczeń finansowych określa umowa zawarta pomiędzy Gminą a Spółką. Zgodnie z umową, Spółka przyjmuje do wykonania w imieniu i na rzecz Gminy usługę polegającą na kompleksowym zarządzaniu i administrowaniu przedmiotem umowy, w tym organizowaniu i/lub pozyskiwaniu imprez sportowych, kulturalnych, komercyjnych i rekreacyjnych oraz zapewnieniu innych przedsięwzięć o charakterze rekreacyjno-sportowym. Pod pojęciem zarządzania zasobem uważa się m.in. podejmowanie decyzji i dokonywanie czynności mających na celu zapewnienie właściwiej gospodarki ekonomiczno-finansowej nieruchomości, zapewnienie bezpieczeństwa użytkowania, właściwej eksploatacji nieruchomości, jak również czynności zmierzające do utrzymania nieruchomości w stanie niepogorszonym, zgodnie z ich przeznaczeniem, w zakresie uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) i przepisów prawa miejscowego, z obowiązkiem uzyskania odrębnych pełnomocnictw do dokonywania czynności przekraczających zwykły zarząd powierzonym zasobem.

Z tytułu świadczonych usług z zakresu zarządzania zasobem komunalnym, Gmina zobowiązała się do wypłaty w okresach kwartalnych rekompensaty w wysokości niezbędnej do pokrycia kosztów poniesionych w trakcie wywiązywania się ze zobowiązań. Wysokość rekompensaty Spółka oblicza na podstawie przepisów wspólnotowych, w tym Decyzji KE C(2011)9380 z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie stosowania art. 106 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, przyznawanej przedsiębiorstwom obowiązanym do wykonywania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (2012/21/UE). Na jej podstawie rekompensata nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej wynikowi finansowemu netto wyliczonemu następująco: koszty poniesione w związku z realizacją usługi minus wszystkie dodatnie wpływy minus jakiekolwiek inne przychody wygenerowane podczas wypełniania usługi plus tzw. rozsądny zysk. Ponadto, rekompensata podlega corocznej weryfikacji. Jest korygowana w przypadku otrzymania przez Wnioskodawcę zbyt wysokiej rekompensaty w stosunku do rzeczywistego poziomu kosztów. Nadmierna wysokość rekompensaty jest uznawana za pomoc publiczną. Rekompensata nie stanowi dopłaty do ceny świadczonych usług (ale to i tak nie jest przychód Spółki, który de facto stanowi dochód Gminy), a jej istotą jest pokrycie kosztów działalności z tytułu wykonywania zadań własnych powierzonych Spółce do realizacji w trybie władczym.

Powierzenie zadania użyteczności publicznej nastąpiło w drodze aktu kreującego Wnioskodawcę (najpierw w uchwale rady miejskiej, a następnie w umowie Spółki), w którym w sposób niebudzący wątpliwości został określony cel i przedmiot jej działania jako wykonywania zadania własnego Gminy. W celu doprecyzowania zasad współpracy pomiędzy Spółką a Gminą została zawarta umowa. Umowa ta nie ma charakteru odpłatnego, gdyż Gmina nie nabywa na jej podstawie żadnych usług, dostaw. Umowa doprecyzowuje jedynie wzajemne relacje między Gminą a Spółką i nie podlega ona ustawie Prawo zamówień publicznych, ponieważ źródłem świadczenia usług jest w tym przypadku nie umowa, ale odpowiedni akt władczy. Spółka również nie dysponuje uprawnieniami natury cywilistycznej do odstąpienia od realizacji usług, czy też powstrzymania się od świadczenia z przyczyn określonych w Kodeksie cywilnym, nawet w przypadku nieotrzymania rekompensaty. Z tytułu zawartej umowy Spółka nie będzie osiągała żadnych przychodów. Pobierane od użytkowników opłaty za korzystanie z obiektów, których wysokość określono zarządzeniem Burmistrza K., stanowią przychód właściciela tego zasobu komunalnego, tj. Gminy.

Zdaniem Spółki, otrzymana rekompensata nie stanowi wynagrodzenia za świadczone usługi w zakresie zarządzania obiektami sportowymi, turystycznymi i rekreacyjnymi, tym samym nie stanowi obrotu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Powołując się na przepisy art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) – dalej: „u.p.t.u.” – Spółka wskazała, że przepisy tej ustawy, zgodnie z wymogami prawa europejskiego (VI Dyrektywa Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r.) odwołują się do pojęcia klasyfikacji usług, a także szerokiego pojęcia świadczenia na rzecz osoby fizycznej, prawnej lub jednostki nie mającej osobowości prawnej, które nie stanowią dostawy towarów zgodnie z art. 7 ustawy. Zdaniem Spółki, pojęcie świadczenia składającego się na usługę należy interpretować zgodnie z pojęciem na gruncie Kodeksu cywilnego, tzn. jest to zachowanie się na rzecz innej osoby. Świadczenie usług podlega opodatkowaniu, gdy jest wykonywanie w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może być uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi. Aby zatem ustalić zasady opodatkowania danej czynności dokonywanej w zamian za rekompensatę, niezbędne jest ustalenie, czy czynności te skutkują uzyskaniem bezpośrednich korzyści przez wypłacającego rekompensatę czyli Gminę K. Aby dana czynność została uznana za świadczenie usługi, musi z jednej strony istnieć działanie lub zaniechanie, natomiast z drugiej strony tego działania konsument tego świadczenia, podmiot, który odnosi korzyści o charakterze majątkowym.

W ocenie Spółki, Gmina wypłacając rekompensatę na pokrycie kosztów działalności Spółki, nie jest jednocześnie beneficjentem tej usługi. Beneficjentem usług realizowanych przez Spółkę będą m.in. mieszkańcy miasta i Gminy K., którzy będą korzystali z tych usług. Opłacone usługi będą stanowiły dostawę usług w rozumieniu przepisów u.p.t.u., a otrzymana kwota ze sprzedaży będzie stanowiła obrót Gminy w rozumieniu art. 29 tej ustawy. Rekompensata, którą otrzyma Spółka nie stanowi wynagrodzenia za zrealizowane usługi, jest formą zrekompensowania poniesionych kosztów działalności.

Dotacje typu kosztowego, finansujące koszty działalności określonych podmiotów nie podlegają opodatkowaniu, do takiej kategorii przysporzeń – zdaniem Spółki – należy zaliczyć rekompensatę. Rekompensata, o której mowa we wniosku, nie wpływa na ceny opłat za korzystanie z obiektów ustalone przez Burmistrza, które i tak stanowią dochód Gminy a nie Spółki. Jest ona przeznaczona na realizację zadań własnych, a więc na finansowanie działalności Spółki, polegającej na zarządzaniu obiektami stanowiącymi własność Gminy. Oznacza to, że dopłata ma charakter ogólny, a jej celem jest dotowanie całej działalności Spółki. Nie jest to więc dopłata do cen usług, zatem rekompensata nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Zadania publiczne wyłączone z VAT

Jednakże, zarówno organ jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzieliły zdania Spółki.

Zdaniem WSA, czynności Spółki nie mogą być uznane za czynności organu władzy, bowiem ani przedmiotowe zadania Gminy (utrzymywanie i udostępnianie ludności ww. obiektów), ani tym bardziej czynności Spółki, nie są wykonywane w sposób właściwy dla władztwa publicznego. Skarżąca również nie wskazała na taki charakter jej działań, poza wskazywaniem na zadania własne j.s.t.

WSA odniósł się przy tym do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 390/15 gdzie NSA wskazał na potrzebę dokonania analizy, „czy realizacja przez Skarżącą zadań własnych w zakresie gospodarki komunalnej Gminy, stanowi niezależne świadczenie usług na rzecz tejże Gminy, zważywszy że to ta właśnie jednostka samorządu terytorialnego utworzyła Skarżącą spółkę i posiada w niej 100% udziałów” a także na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 29 października 2015 r. w sprawie C-174/14 […] przeciwko […] (http://curia.europa.eu). W wyroku tym TSUE dokonał wykładni art. 13 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE L 2006.347.1). TSUE uznał, że z uwagi na trwały i nieprzerwany charakter usług planowania i zarządzania regionalną służbą zdrowia świadczonych przez wskazaną […] spółkę akcyjną na rzecz […] fakt, że […] płaci tej spółce rekompensatę nazwaną „wkładem finansowym”, która nie została ustalona w oparciu o zindywidualizowane usługi, lecz w sposób ryczałtowy i w skali rocznej w celu pokrycia kosztów funkcjonowania tej spółki, nie podważa bezpośredniego związku istniejącego pomiędzy dokonanym świadczeniem usług a wynagrodzeniem, którego wysokość jest ustalana wcześniej według ustalonych kryteriów, nie podważa go również okoliczność, że umowy programowe zawierane pomiędzy spółką i […] zawierają określone klauzule, które przewidują, iż kwota rekompensaty należna spółce może zostać skorygowana. Wobec tego TSUE uznał, że opisana działalność spółki stanowi działalność gospodarczą w rozumieniu art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112. Zdaniem Sądu, nie powinno więc budzić wątpliwości, że podobnie należy ocenić działalność Skarżącej – co w istocie jest przez nią kwestionowane. TSUE stwierdził, że działalność gospodarcza spółki świadczona na rzecz organu władzy (j.s.t.) jest objęta zasadą nieopodatkowania podatkiem od wartości dodanej przewidzianą w art. 13 ust. 1 dyrektywy 2006/112 pod dwoma warunkami: 1) że taką spółkę należy zaklasyfikować jako podmiot prawa publicznego oraz, 2) że wykonuje ona tą działalność jako podmiot władzy publicznej. W ocenie Sądu, skarżąca Spółka nie spełnia żadnego z tych warunków.

Zdaniem WSA, ustawodawca przyznał jednostkom s.t. pewną swobodę w wyborze formy prawnej realizacji zadań komunalnych, wobec czego gmina dokonując wyboru jednej z takich form w konsekwencji decyduje o prawnych skutkach związanych z wyborem „pośrednika” w wykonywaniu takich zadań. Skutki takie wynikają lub mogą wynikać np. z przepisów Kodeksu spółek handlowych, prawa pracy, prawa cywilnego, przepisów podatkowych, w tym np. z przepisów o podatku od towarów i usług, itp.

NSA jednak stanął po stronie Spółki i uznał, iż nie działa ona jako podatnik VAT. Wobec tego, rekompensaty jej wypłacane przez Gminę nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem. NSA podzielił zdanie Spółki, iż realizuje ona zadania publiczne (organu władzy publicznej), wyłączone z VAT na mocy art. 15 ust.6 ustawy o VAT. Nie bez znaczenia jest też to, iż 100% udziałów w Spółce posiada samorząd. Spółka nie bierze udziału w normalnej konkurencji na rynku i nie dąży do maksymalizacji zysku.

Wyrok o sygn. I FSK 1366/17 z 22 lipca 2020 r.

Joanna Rudzka, Doradca Podatkowy