Ministerstwo Finansów powinno docenić rolę doradców podatkowych w wypełnianiu obowiązków podatkowych – rozmowa z prof. Mariańskim

Infor.pl: Wiele się dzieje w ostatnich miesiącach w polskiej legislacji podatkowej. Co się Panu najbardziej podoba w tych (zaistniałych niedawno bądź planowanych) zmianach, a co jest wg Pana niepotrzebną interwencją legislacyjną bądź bublem legislacyjnym?

prof. Adam Mariański: Jest kilka zmian korzystnych, zwłaszcza dla małych i średnich firm. Jedną z nich jest zwiększenie limitu dla jednorazowej amortyzacji. Może to zwiększyć, ale tylko małe inwestycje. Potrzeba jednak zastanowienia się, czy dalej Polska pozostaje konkurencyjna podatkowo. Wydaje się, iż zwiększające się obowiązki będą wpływały nie tylko na zahamowanie zagranicznych inwestycji, ale także mogą ograniczać wzrost polskich firm.

Największą pomyłką jest wprowadzenie zmian niekorzystnych dla procesu sukcesji polskich firm rodzinnych. Od 1 stycznia 2018 roku osoba fizyczna otrzymująca w spadku przedsiębiorstwo nie będzie mogła zaliczyć do kosztów podatkowych amortyzacji składników majątku firmy. A to oznacza zwiększenie obciążeń podatkowych, czasami wielokrotnie. Stanowi to nie tylko niedozwoloną ingerencję w decyzje gospodarcze, ale przede wszystkim kształtuje istotne bariery dla polskiego biznesu. Nie wiem jak to ma się do zapowiedzi podejmowania działań polepszających sytuację rodzimych firm.

Nie jest także opłacalne przekazanie przedsiębiorstwa w formie darowizny, bowiem wystąpią takie same skutki podatkowe. Dodatkowo ponownie ma być opodatkowane otrzymanie w formie darowizny lub spadku, także składników przedsiębiorstwa, powyżej pewnego limitu (prawdopodobnie 1 milion złotych).

Ustawa o zarządzie sukcesyjnym nie jest także idealnym rozwiązaniem. Oczywiście problemy te można rozwiązać poprzez odpowiednie planowanie procesu sukcesji. Jednak niewielu przedsiębiorców ma tego świadomość i podejmuje stosowne działania.      

Infor.pl: Od 1 stycznia 2018 roku już nawet najmniejsi podatnicy VAT zostaną objęci obowiązkiem comiesięcznego raportowania ewidencji VAT w formacie jednolitego pliku kontrolnego JPK_VAT. Duże i średnie firmy już to robią od pewnego czasu. Jak Pan ocenia to rozwiązanie. Czy Pana klienci mają z tym problem?

prof. Adam Mariański: Rozwiązanie może być istotnym mechanizmem uszczelniania systemu podatkowego. Przy odpowiednim zapleczu informatyczno-analitycznym pozwala wykrywać nieprawidłowości, w tym przestępstwa podatkowe. A to jest w interesie, zarówno budżetu, jak i uczciwych podatników.

Jednak dla małych podatników może być sporym utrudnieniem. W szczególności, gdy lokalne biura rachunkowe czy wręcz jednoosobowe firmy księgowe nie są do tego przygotowane. Dlatego tak istotne staje się zrozumienie przez podatników, że powinni korzystać z usług doradcy podatkowego. Są oni najlepiej przygotowani do realizowania zadań stawianych dla podatników, czyli wykonania obowiązków podatkowych. Bo w interesie publicznym jest posiadanie wiarygodnego partnera w wypełnieniu obowiązków podatkowych. A po deregulacji nie są już nimi księgowi, bowiem takie usługi może świadczyć każdy. Tym większa rola doradców podatkowych.

Infor.pl: Minister Rozwoju i Finansów chce (w ślad za pomysłami OECD i Komisji Europejskiej) w najbliższym czasie zobowiązać doradców podatkowych, radców prawnych, adwokatów i wszystkie inne podmioty, które oferują podatnikom rozwiązania (schematy) tzw. agresywnej optymalizacji podatkowej do raportowania tych rozwiązań administracji skarbowej. Co więcej, podmioty doradcze będą mogły zaoferować podatnikowi takie rozwiązanie tylko pod warunkiem zgłoszenia tego Szefowi KAS. Mówili o tym ostatnio Filip Świtała, dyrektor departamentu systemu podatkowego w Ministerstwie Finansów w wywiadzie prasowym i wiceminister finansów Paweł Gruza w odpowiedzi na interpelację poselską. Wydaje się, że te plany są bardzo realne, zwłaszcza, że OECD wraz z przedstawicielami państw Grupy G20 rekomenduje podobne rozwiązanie w raporcie Mandatory Disclosure Rulet, Action 12 z 2015 roku a w czerwcu 2017 roku Komisja Europejska zawarła taki pomysł w projekcie Dyrektywy Rady DAC6 zmieniającej dyrektywę 2011/16/UE w zakresie obowiązkowej automatycznej wymiany informacji w dziedzinie opodatkowania w odniesieniu do raportowanych uzgodnień transgranicznych. Jak Pan Profesor ocenia tę koncepcję? Będzie to z pewnością ograniczenie tajemnicy zawodowej doradców podatkowych, radców prawnych, czy adwokatów.

prof. Adam Mariański: I tutaj widzę trzy problemy. Po pierwsze, Ministerstwo Finansów powinno docenić rolę doradców podatkowych w wypełnianiu obowiązków podatkowych. Zdecydowana większość doradców na co dzień pomaga podatnikom, aby zapłacili właściwą kwotę podatków. Bez nich wpływy budżetowe mogłyby tak dobrze nie wyglądać. To z nimi powinny być konsultowane zmiany, którą ułatwią rozliczenia i zwiększą akceptowalność prawa podatkowego. Budowanie zaufania do organów państwa i stanowionego przez nie prawa to pierwszy krok do dobrowolnego płacenia podatków. Tymczasem nie zawsze traktuje się doradców podatkowych z należytym szacunkiem. Nie można bowiem sugerować konieczności zmiany działania doradców podatkowych w kierunku zapewnienia zgodności działania z prawem, bowiem doradcy podatkowi czynią to od 20 lat!

Po drugie, wytyczne OECD i UE nie przewidują możliwości uchylenia tajemnicy zawodowej, zatem nie powinniśmy naruszać fundamentu działania zawodu zaufania publicznego.

Po trzecie, trudno będzie wypełnić ten obowiązek w świetle kształtu przepisów o zapobieganiu unikania opodatkowania, a zwłaszcza praktyki ich stosowania. Nasza klauzula jest nieprecyzyjna, nie zawiera wielu wyłączeń powszechnie stosowanych, jak np. względy rodzinne. Dlatego ja nie wiem, czy jak ojciec podaruje synowi nieruchomość, to mamy do czynienia z zabronionym działaniem w celu uniknięcia zapłaty podatku, czy zwykłym rozporządzeniem w ramach rodziny? Nie można zatem wprowadzać tak restrykcyjnych regulacji dotyczących bardzo nieprecyzyjnych rozwiązań. Najpierw doprecyzujmy przepisy, następnie pokażmy w praktyce jak działają, także poprzez pozytywne rekomendacje, a dopiero potem wprowadzajmy obowiązek raportowania. Jednak w żadnym wypadku nie może to ograniczać tajemnicy zawodowej.

Infor.pl: Od dnia 15 lipca 2016 r. obowiązują przepisy Ordynacji podatkowej dające prawo Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej stosowanie generalnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Czy zna Pan Profesor przykłady zastosowania tej klauzuli? Podobno jeszcze nie miało to miejsca? Dlaczego? Czyżby nie było stanów faktycznych pozwalających na zastosowanie tej klauzuli?

prof. Adam Mariański: Obecnie toczą się dwa postępowania w tej sprawie, ale przyjdzie nam poczekać na ich rozstrzygnięcie. Ponadto stany faktyczne będą możliwe do kontroli dopiero po złożenia deklaracji za pierwszy pełny rok podatkowy, czyli po marcu 2018. Dlatego jeszcze długo nie będziemy mieć praktyki stosowania klauzuli, ale olbrzymia ilość odmów wydawania interpretacji budzi uzasadniony niepokój. Organy wydają takie odmowy bez dogłębnej analizy stanu faktycznego, a nawet czy jest spełniony jest próg korzyści (100.000).

Nie jestem w stanie zrozumieć, dlaczego fiskus odmawia wydawania interpretacji. Jeżeli w postępowaniu podatkowym okaże się, że powinna mieć zastosowanie klauzula obejścia prawa, interpretacja i tak nie zapewnia ochrony dla wnioskodawcy. Odmowy są tylko takim straszakiem dla podatników. Jednak dotyczą one standardowych czynności gospodarczych, np. przekształceń spółek kapitałowych w spółki osobowe.  Nie jest to żadna sztuczna czynność w celu osiągnięcia korzyści podatkowej.  Dlatego pozytywnie oceniam wyroki WSA w Gliwicach (np. I SA/Gl 497/17)i mam nadzieję, że przyjęte w nich stanowisko się upowszechni.

Infor.pl: W Ministerstwie Finansów trwają prace (z udziałem przedstawicieli resortu finansów, środowiska doradczego i przedsiębiorców) nad stworzeniem listę praktyk świadczących o należytej staranności (i jednocześnie dobrej wierze) podatnika VAT. Stosowanie tych praktyk ma uchronić podatników przed konsekwencjami transakcji z kontrahentami, którzy okazali się oszustami podatkowymi. Dokument (nie jest jeszcze przesądzona jego forma prawna – być może będzie to interpretacja ogólna) ma być gotowy jeszcze w październiku 2017 r. Jak Pan profesor ocenia tą inicjatywę? Czy przypadkiem wystarczającymi narzędziami przeciwdziałającymi wyłudzeniom VAT nie są JPK, a zwłaszcza split payment? Czy trzeba jeszcze zobowiązywać podatników do szeregu czynności formalnych w celu sprawdzania kontrahentów? Czy nie uważa Pan, że jest to przerzucanie na podatników obowiązku administracji państwowej, jakim jest wykrywanie przestępstw podatkowych i ich sprawców?

prof. Adam Mariański: Sama lista jako informacja dla podatników, co mogą zrobić, aby upewnić się, że nie uczestniczą w karuzelach podatkowych albo innych procedurach wyłudzenia podatku VAT, jest dobrym pomysłem. Obawiam się, że ta lista zostanie potraktowana przez organy podatkowe jako obowiązek podatnika sprawdzania każdego kontrahenta, a to jest fizycznie niewykonalne.

Podstawowe instrumenty kontroli przestrzegania prawa powinny obciążać organy podatkowe. Nowe mechanizmy, jak JPK, winny być wystarczające dla typowania do kontroli podatkowej. Następnie skuteczne czynności kontrolne winny  wystarczyć do eliminowania nieuczciwych podatników. Przy przerzuceniu obowiązku sprawdzania kontrahentów, zwłaszcza jeżeli lista czynności będzie rozbudowana, prowadzenie biznesu stanie się bardzo utrudnione. 

Infor.pl: Czy mogę prosić, by Pan profesor wymienił powiedzmy 3 najważniejsze, najbardziej palące kwestie do zmiany w polskim systemie podatkowym? Dlaczego właśnie te kwestie są najbardziej istotne? Na pewno jest to nowa Ordynacja podatkowa, której projekt 9 października br  Komisja Kodyfikacyjna Ogólnego Prawa Podatkowego przedstawiła na razie Ministrowi Rozwoju i Finansów. Projekt nowej Ordynacji podatkowej (jak tylko zostanie przedstawiony opinii publicznej) zasługuje z pewnością na odrębne, szczegółowe omówienie. Ale co jeszcze trzeba zmienić?

prof. Adam Mariański: Po pierwsze, nowa Ordynacja podatkowa. Przedstawiony projekt jest obiecujący, o ile nie zostanie zmieniony w toku dalszych prac legislacyjnych.

Po drugie, likwidacja Izb Skarbowych, które są całkowicie zbędne, wobec dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego. Należy jednak zachować quasi odwołanie w tym samym organie, o ile zapewnimy obiektywność, czyli wyłączenie pracownika wydającego pierwszą decyzję.

Po trzecie, przygotowanie nowoczesnej ustawy o podatku dochodowym od działalności gospodarczej. Musimy ujednolicić opodatkowanie osób prawnych i fizycznych, ale przede wszystkim wprowadzić: jasne definicje przychodów oraz kosztów ich uzyskania, a także ich rozliczania; ograniczyć wyłączenia i zwolnienia; jasno określić podstawę opodatkowania i być może zredukować stawki podatkowe.

Polecamy: INFORLEX Ekspert

Infor.pl: Znam Pana opinię odnośnie nieefektywności podatków dochodowych. Rozmawialiśmy o tym ponad rok temu: Głównym problemem podatków dochodowych jest … ich istnienie. Jednak, czy w ogóle można sobie wyobrazić likwidację CIT i PIT? Czym je zastąpić?

prof. Adam Mariański: Jeszcze nigdy to pytanie nie było tak aktualne, bowiem mamy do czynienia z rosnącą konkurencją podatkową. Nie chodzi tylko o państwa stosujące szkodliwą konkurencją podatkową. Wiele europejskich krajów wprowadza podobne systemy. Może być to obniżenie efektywnej stawki podatku dochodowego od osób prawnych (5% Malta, 9% Czarnogóra i Węgry 9%). Z takich preferencji decydują się korzystać głównie duże przedsiębiorstwa. Jednak wiele krajów wprowadza przyjazne regulacje dla mikro i małych przedsiębiorców, także osób fizycznych. Przykładowo w Rumunii obrót do równowartości 500.000 Euro jest opodatkowany 3%, ale jeżeli podatnik zatrudnia przynajmniej 1. pracownika wynosi 1%.

Ponadto należy zwrócić uwagę na Stany Zjednoczone, które mogą uchodzić za przodownika walki z unikaniem opodatkowaniem. Jednak poza granicami kraju to amerykańska administracja jest największym sprzymierzeńcem rodzimych firm, które na masową skalę unikają płacenia podatków (skandalicznie niskie podatki w Europie płacą m.in.: Amazon, Google, Apple – efektywne opodatkowanie 1-3%). Wykorzystują międzynarodowe mechanizmy unikania opodatkowania, a pomagają im takie kraje jak: Holandia, Luksemburg czy Irlandia.

Zresztą w USA toczy się dyskusja nad dwoma projektami reformy systemu podatkowego (jeden prezydenta Trumpa, drugi większości republikańskiej). Obydwa jednak zmierzają do zniesienia podatku od dochodu z działalności gospodarczej i zastąpienia go podatkiem konsumpcyjnym, z całkowitym zwolnieniem przychodu uzyskanego za granicą. W wyniku tej reformy Stany Zjednoczone będą największym rajem podatkowym na świecie.

Można zatem jednoznacznie określić, iż walka z unikaniem opodatkowania jeszcze nikomu się nie udała i zapewne nigdy tak się nie stanie. Dlatego trzeba znieść najmniej efektywny podatek, jakim jest podatek dochodowy.

Zastąpić go mogą podatki przychodowe, ale docelowo i ono powinny być zniesione. Jeżeli funkcje państwa zostaną ograniczone, to wystarczą inne efektywne podatki, zwłaszcza podatki pośrednie i majątkowe.

---

Infor.pl: Panie profesorze rozmawialiśmy prawie rok temu o problemach zawodu dorady podatkowego Doradca podatkowy musi rozumieć biznes swojego klienta. Czy od tego czasu doradcom podatkowym przybyło, czy ubyło tych problemów? Jakie kwestie są obecnie najbardziej uciążliwe?

prof. Adam Mariański: Doradztwo podatkowe to zawód wymagający ciągłego kształcenia oraz dostosowania się do zmian w gospodarce oraz prawie. Niewątpliwie więcej czasu poświęcamy na obsługę kontaktów z administracją podatkową: JPK, wyjaśnienia w ramach czynności sprawdzających, ale i więcej kontroli, zwłaszcza celno-skarbowych. Z drugiej strony wzmożona konieczność profesjonalnej obsługi wskazuje, że podatnicy korzystający z usług księgowych nie mają zapewnionej gwarancji prawidłowych rozliczeń podatkowych. A doradca podatkowy jako znający najlepiej biznes swego klienta jest w stanie ustalić, jakie są konieczne działania, a tym samym działając w celu prawidłowego obliczenia podatku, może skutecznie doradzać w rozwoju biznesu swego klienta.

Zawód księgowego jako osoby od rozliczenia dokumentów jest zawodem ginącym, już za kilka lat udział księgowych w procesach obliczeniowych spadnie o 97%! Potrzebny będzie doradca, którego nie zastąpią maszyny obliczeniowe. A na podatkach i biznesie przedsiębiorcy najlepiej zna się doradca podatkowy. Dlatego doradcy podatkowi w dalszym ciągu rozwijają swoje umiejętności w zakresie doradztwa biznesowego, ale także nowych wyzwań, jak np. doradztwo w procesie sukcesyjnym.

Rozmawiał Paweł Huczko