Jednolity Plik Kontrolny (JPK), Kontrola skarbowa

W połowie 2026 r. infosferę podatkową zalały informacje o powtarzających się kontrolach wykorzystania firmowych samochodów na cele prywatne na podstawie danych uzyskanych z systemu ANPRS, czyli automatycznego rozpoznawania tablic rejestracyjnych z kamer drogowych. Pojawiło się przy tym wiele porad jak sobie radzić ze skutkami tych kontroli, ale zabrakło refleksji, czy w ogóle mogły być one przeprowadzone. Sprawa ma szerszy kontekst i dotyczy legalności wykorzystywania automatycznie (poza konkretnym postępowaniem) zbieranych danych (też z Aranea, CRDP, KSeF, JPK różnego rodzaju, STIR, przekazanych przez PiP w związku z ostatnio znowelizowanymi przepisami) przez Krajową Administrację Skarbową (KAS). Poniżej analizuję legalność pozyskiwania danych z ANPRS.

Głównym obszarem zainteresowania organów podatkowych pozostaje VAT, choć systematycznie rośnie liczba działań weryfikacyjnych w zakresie podatków dochodowych, w szczególności CIT. WHT nadal jest jednym z kluczowych obszarów kontroli, natomiast w cenach transferowych kontrole są rzadsze, lecz coraz bardziej selektywne, wyspecjalizowane i oparte na danych. Kontrole organów podatkowych w Polsce wyraźnie zmieniają charakter. Administracja skarbowa w coraz większym stopniu opiera działania na analizie danych i precyzyjnym identyfikowaniu obszarów ryzyka. W efekcie rośnie znaczenie rzeczywistej treści operacji gospodarczych, a nie wyłącznie formalnej poprawności rozliczeń.

Minister Finansów i Gospodarki znowelizował rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji w zakresie podatku od towarów i usług. Zmiany te dotyczą ewidencji JPK_VAT z deklaracją składanych za okresy rozliczeniowe od 1 lutego 2026 r. Pod koniec stycznia Ministerstwo Finansów opublikowało nową wersję broszury informacyjnej "JPK VAT z deklaracją" - obowiązującą od 1 lutego 2026 r.

Obok wejścia w życie obowiązkowego KSeF, rok 2026 przynosi również istotne zmiany w obszarze elektronicznego raportowania danych księgowych. Jednym z największych wyzwań dla firm i biur rachunkowych jest wprowadzenie nowych obowiązków związanych z Jednolitym Plikiem Kontrolnym (JPK). W szczególności chodzi o JPK_CIT oraz kolejne struktury obejmujące zarówno pełną, jak i uproszczoną księgowość.

Jeszcze kilka lat temu Krajowa Administracja Skarbowa prowadziła wyrywkowe kontrole podatkowe, oparte głównie na intuicji swoich pracowników. Przeczucie urzędnika, zgadywanie czy żmudne przeszukiwanie deklaracji w poszukiwaniu śladów oszustw podatkowych to dziś relikt przeszłości. Współczesny fiskus opiera się na analizie danych, sztucznej inteligencji i zaawansowanych algorytmach, które potrafią w kilka sekund wychwycić nieprawidłowości tam, gdzie kiedyś potrzeba było tygodni pracy. Cyfryzacja administracji skarbowej diametralnie zmieniła charakter kontroli podatkowych. Są one precyzyjniejsze, szybsze i skuteczniejsze niż kiedykolwiek wcześniej.

Fiskus ma prawo do prowadzenia kontroli kont bankowych. Dotyczy to osób prywatnych oraz przedsiębiorców i firm. Dla sprawdzenia historii transakcji na koncie bankowym nie musi być prowadzone przeciwko nam żadne postępowanie ani wszczęta kontrola. Skarbówce wystarczy samo podejrzenie popełnienia wykroczenia lub przestępstwa skarbowego, aby sięgnąć do banku po informacje o dokonywanych przez nas transakcjach. Poza tym zautomatyzowane systemy same badają na bieżąco historię bankową naszych kont i wyłapują transakcje podejrzane.

Rząd ogłosił pomysł powstania specjalistycznego zespołu mającego na celu skuteczniejszą walkę z szarą strefą i unikaniem opodatkowania. Ma to być "Międzyresortowy Zespół do spraw przeciwdziałania szarej strefie" - już teraz zwany przez niektórych "super-urzędem" lub "super-skarbówką". Zespół ten ma rozpocząć swoje działanie w I połowie 2025 roku. Nowa inicjatywa zakłada wykorzystanie zaawansowanych technologii analitycznych, które pomogą w precyzyjnym typowaniu podatników do kontroli. Celem projektu jest uszczelnienie systemu podatkowego, poprawa ściągalności podatków, opłat, składek i innych należności publicznoprawnych oraz ograniczenie nielegalnych praktyk w obrocie gospodarczym. Dzięki temu uczciwie działający przedsiębiorcy mają zyskać równą przestrzeń konkurencyjną.

Minister Finansów podpisał rozporządzenie w sprawie dodatkowych danych, o które przedsiębiorcy będą musieli uzupełnić prowadzone księgi rachunkowe. Rozporządzenie oczekuje na publikację w Dzienniku Ustaw. Jako pierwsze, obowiązkiem objęte zostaną podmioty o przychodzie powyżej 50 mln euro, a także podatkowe grupy kapitałowe. Równocześnie resort opublikował broszury dotyczące struktury logicznej księgi rachunkowej JPK_KR_PD i ewidencji środków trwałych.

Rozliczenia w podatku u źródła (WHT) w ostatnich latach są obiektem wzmożonego zainteresowania organów podatkowych. Oprócz wszczynania kontroli podatkowych czy celno-skarbowych wobec płatników, organy dokonują bardziej dotkliwych i niekorzystnych działań, takich jak chociażby wszczynanie postępowań karnoskarbowych czy wydawanie decyzji zabezpieczających. Często te dodatkowe działania podejmowane są jedynie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia i wydłużenia czasu na wydanie decyzji. Takie działania organów podlegają jednak kontroli sądowej, czego wyraz dał WSA w Warszawie w wyroku z 22 lutego 2024 r., sygn. III SA/Wa 2564/23.

W związku z rosnącym zainteresowaniem organów podatkowych cenami transferowymi można zaobserwować zwiększoną liczbę kontroli w tym zakresie. Choć prowadzenie kontroli na podstawie i w granicach przepisów prawa stanowi obowiązek organów podatkowych, kontrolującym zdarzają się w tym zakresie nadużycia.

STIR – System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej ma ułatwiać błyskawiczne blokowanie rachunków bankowych firm i ułatwiać przez to walkę z wyłudzeniami VAT. W ubiegłym roku skarbówka zablokowała około 1,2 tys. kont bankowych, głównie jednak małych przedsiębiorstw, a nie dużych firm, które wyłudzeniami VAT zajmują się na dużą skalę.

 

Podczas kontroli busa wjeżdżającego z Niemiec do naszego kraju funkcjonariusze KAS znaleźli kradzione rzeczy, których wartość została oszacowana na ponad 505 tys. zł - poinformowała dzisiaj rzeczniczka Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze Ewa Markowicz. Do zdarzenia doszło w Świecku (Lubuskie).

Ministerstwo Finansów informuje, że od 1 lipca 2023 r. podmioty będące członkami grup VAT mają obowiązek prowadzenia elektronicznej ewidencji dostawy towarów i świadczenia usług na rzecz innego członka tej samej grupy VAT. Ewidencję według wzoru struktury JPK_GV(1) należy przesyłać do urzędu skarbowego za okresy miesięczne. Plik JPK_GV za lipiec 2023 r. należy przesłać do 25 sierpnia 2023 r.

Jakie zmiany zaszły w JPK_VAT w 2023 roku? Ministerstwo Finansów opublikowało zaktualizowaną 17 stycznia 2023 r. broszurę informacyjną dotyczącą JPK_VAT z deklaracją tj. JPK_V7M(2) i JPK_V7K(2). Aktualizacja broszury wynika ze zmian rozporządzenia w sprawie JPK_VAT, które weszły w życie od 1 stycznia 2023 r. i ma związek z publikacją na platformie ePUAP nowych wzorów Jednolitych Plików Kontrolnych z deklaracją, tj. JPK_V7M(2) dla rozliczeń miesięcznych i JPK_V7K(2) dla rozliczeń kwartalnych. Broszura uwzględnia również wszystkie zmiany prawne, które weszły w życie w okresie od 1 lipca 2021 roku do 1 stycznia 2022 roku.

Puste faktury wystawiane są w dalszym ciągu pomimo wielu narzędzi kontrolnych w posiadaniu organów podatkowych.

Wprowadzenie w naszym kraju ustawowego obowiązku przesyłania organom podatkowym pierwszej instancji standaryzowanych części ewidencji prowadzonych dla potrzeb podatku od towarów i usług (JPK_VAT) było pierwszym przedsięwzięciem tego rodzaju i po sześciu latach obowiązywania trudno uznać to za sukces (być może tylko lobbingowy i propagandowy) – pisze prof. dr hab. Witold Modzelewski.

W ciągu czterech pierwszych miesięcy br. KAS przeprowadziła ponad 3 tys. nabyć sprawdzających. Część ekspertów przekonuje, że obowiązujące od tego roku przepisy budzą wątpliwości, a fiskus chętnie wykorzystuje nowe narzędzie. Z danych wynika, że nałożono ponad 800 mandatów karnych na łączną kwotę blisko 800 tys. zł. Ponadto w pierwszym kwartale organy KAS dokonały 89 tymczasowych zajęć ruchomości. To kolejne niedawno wdrożone rozwiązanie. Wśród komentujących dane ekspertów nie brakuje jednak opinii, że obecne regulacje mogą prowadzić do nadużyć.

Nowelizacja ustawy o PIT (oraz niektórych innych ustaw) z 9 czerwca 2022 r. odroczyła terminy wejścia w życie przepisów dotyczących prowadzenia ewidencji podatkowych przy użyciu programów komputerowych, a także obowiązku ich przesyłania w formie ustrukturyzowanej do urzędu skarbowego (tzw. JPK/PIT i JPK/CIT). Od kiedy podatnicy będą mieli obowiązek elektronicznego prowadzenia ewidencji podatkowych i wysyłania JPK/PIT lub JPK/CIT?

Ministerstwo Finansów poinformowało o publikacji nowej struktury logicznej postaci elektronicznej ksiąg podatkowych oraz dowodów księgowych, dotyczącą Jednolitego Pliku Kontrolnego dla faktur VAT - JPK_FA(4). Nowa struktura będzie obowiązywać od 1 kwietnia 2022 roku.

Ministerstwo Finansów opublikowało zaktualizowaną na 2022 rok broszurę informacyjną dotyczącą JPK_VAT z deklaracją - JPK_V7M(2) i JPK_V7K(2).

Podpis kwalifikowany pod JPK - zmiany od 2022 roku. Ministerstwo Finansów informuje, że pliki JPK, CUK i ALK podpisane podpisem kwalifikowanym z użyciem algorytmu SHA-1 będzie można składać przez Bramkę JPK tylko do końca 2021 roku. Po 1 stycznia 2022 roku przez Bramkę JPK będzie można wysłać plik podpisany podpisem kwalifikowanym, który wykorzystuje algorytm SHA-256.

Sprzedaż zaewidencjonowana przy zastosowaniu kasy rejestrującej musi być uwzględniona w ewidencji VAT na podstawie dobowego lub miesięcznego raportu fiskalnego. Raport taki oznaczany jest w rejestrze sprzedaży jako dokument „RO”. Ujmowanie raportu fiskalnego „RO” jest obligatoryjne bez względu na to, czy podatnik ewidencjonuje sprzedaż przy zastosowaniu kasy rejestrującej, działając w ramach obowiązku wynikającego z przepisów, czy jest to efektem decyzji podatnika. W obu przypadkach rozliczenie sprzedaży ujętej w kasie rejestrującej dokonywane jest na podstawie raportu kasowego. Faktury wystawione na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i rolników ryczałtowych dotyczące sprzedaży ujętej na kasie rejestrującej należy ujmować w ewidencji za okres, w którym zostały wystawione. Faktury (z oznaczeniem „FP”), wystawione na rzecz osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej i rolnika ryczałtowego, są objęte zakresem art. 109 ust. 3d ustawy. Tak uznał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 18 października 2021 r. (sygn. 0113-KDIPT1-3.4012.668.2021.1.JM).

Podatek u źródła - kontrole. W ostatnich 5 latach urzędy celno-skarbowe w Polsce przeprowadziły prawie 200 postępowań ukierunkowanych wyłącznie na badanie prawidłowości rozliczeń podatku u źródła (WHT). Dane przeanalizowane przez ekspertów PwC świadczą o tym, że zainteresowanie tym obszarem z roku na rok wzrasta. WHT stanowił w latach 2018 i 2019 ok. 5,2%-7,6% wpływów z całego CIT. Eksperci PwC szacują, że poziom ustaleń w WHT w ramach kontroli celno-skarbowych w ostatnich 5 latach przekroczył 1 miliard zł.

JPK_V7. Pierwszy raz w JPK_V7 składanym za lipiec należy uwzględnić zmiany w zasadach jego wypełniania obowiązujące od 1 lipca 2021 r. Zmiany dotyczą przede wszystkim zasad stosowania kodów, zarówno GTU, jak i transakcyjnych, oraz zasad ujmowania niektórych dokumentów.

JPK_VAT z deklaracją (JPK_V7M, JPK_V7K). Ustawodawca wprowadził zmiany definicji dla wybranych grup towarów i usług (GTU) oraz wybranych procedur, które należy stosować już od 1 lipca 2021 r., pomimo braku zmiany struktury JPK_VAT z deklaracją. Jakie jeszcze zmiany w JPK_VAT czekają podatników?