Prawo karne skarbowe, Deklaracje podatkowe

Od 1 lutego 2026 roku obowiązkowy KSeF stał się rzeczywistością dla dużych firm, a od 1 kwietnia - dla zdecydowanej większości polskich przedsiębiorców. Kiedy system odrzuca dokument, problem rzadko bywa „awarią systemu”. Częściej to efekt nieuporządkowanych procesów i słabej higieny danych. Ministerstwo Finansów publikuje komunikaty techniczne i tryby awaryjne, ale to nie zastąpi poprawnej struktury XML, właściwych uprawnień i procedur wewnętrznych.

Przedsiębiorcy mają wynikający z przepisów podatkowych obowiązek płacenia różnych podatków. W tym także podatków dochodowych: PIT – podatek dochodowy od osób fizycznych i CIT – podatek dochodowy od osób prawnych (w przypadku np. spółek z o.o. czy akcyjnych). Każde opóźnienie w zapłacie podatku – także podatku dochodowego grozi nie tylko obowiązkiem obliczenia od zaległości podatkowych odsetek ale także odpowiedzialnością karną skarbową. Zaległość podatkowa, to także może być problem pracowników, którzy nie zapłacili podatku dochodowego PIT wynikającego z rocznego zeznania podatkowego.

Podatnicy i przedsiębiorcy mają wątpliwości jak się zachować w przypadku wszczętego postępowania karnego skarbowego. Prawnicy, doradcy podatkowi wskazują, że podejrzany o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe podatnik nie wie na etapie ogłaszania zarzutów, jakim faktycznie materiałem dowodowym dysponuje organ. A te dowody fiskusa są na początku zazwyczaj niewielkie, wynikają z reguły tylko na ustaleniach kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego. Niestety zdarza się też w toku postępowania przygotowawczego, że organ administracji skarbowej próbuje sugerować, że dana osoba nie uniknie odpowiedzialności karnej, co ma skłonić podatnika do przyznania się do winy. Zdaniem ekspertów, na etapie przedstawienia zarzutów karnych, najbardziej racjonalnym rozwiązaniem dla podatnika jest nieprzyznanie się do winy, bowiem organy często automatycznie i bezrefleksyjnie stawiają zarzuty. Czynią to najczęściej w celu przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.

Wystawianie i wprowadzanie do obrotu gospodarczego tzw. pustych faktur jest dość częstym zjawiskiem, dotyczy to m.in. branży budowlanej. Stosowanie fikcyjnego fakturowania może przybierać różne formy i nieść za sobą konsekwencje podatkowe i karne-skarbowe. Wbrew opinii publicznej, ofiarami tych nadużyć są często niewinni przedsiębiorcy, którzy działając w dobrej wierze stają się przedmiotem postępowań. Kto zatem stoi za nakręcaniem karuzel podatkowych? Czy jest sposób by im zapobiec?

Nowelizacja Kodeksu karnego skarbowego przewiduje podwyższenie górnych granic zagrożenia sankcjami grzywien i więzienia za wybrane przestępstwa skarbowe. Celem zaostrzenia kar jest lepsze zabezpieczenie interesów finansowych budżetu państwa.

Niekorzystne dla obywateli zmiany co do przedawniania karalności, przerzucenia ciężaru dowodu na oskarżonego, zaostrzenia kar – takie m.in. propozycje zmian w kodeksie karnym skarbowym (kks) krytycznie ocenia Rzecznik Praw Obywatelskich. Mogą one wzbudzać szczególne obawy podatników wobec skomplikowanych przepisów podatkowych „Polskiego Ładu", których wykładnia nastręcza wątpliwości nawet organom podatkowym. W opinii dla resortu sprawiedliwości RPO wyraża nadzieję na uwzględnienie swych uwag w dalszych pracach legislacyjnych.

9 marca 2022 r. Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało projekt obszernej nowelizacji kodeksu karno-skarbowego (kks). Zaproponowane zmiany w kks mają na celu przede wszystkim utrudnić unikanie odpowiedzialności karnej za przestępstwa i wykroczenia skarbowe, m.in. poprzez uszczegółowienie zasad korzystania z instytucji czynnego żalu oraz wydłużenia okresów przedawnień przestępstw i wykroczeń skarbowych. Rozszerzona ma być także możliwość stosowania instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, a także instytucji skazania bez rozprawy. Stosowanie zmienionych przepisów ma doprowadzić do wzrostu skuteczności ścigania głównych sprawców przestępstw skarbowych i zmniejszania tzw. szarej strefy podatkowej. Omawiany projekt ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów i skierowany do Sejmu w II kwartale 2022 roku.

e-Deklaracje. Ministerstwo Finansów przypomniało w komunikacie z 21 października 2021 r., że 31 grudnia 2021 roku przestani udostępniać aplikację e-Deklaracje Desktop. Użytkownicy, którzy chcą zachować deklaracje wysłane przez aplikację, mogą je zapisać jako pliki PDF. Po 1 stycznia nadal będzie można wysyłać przez bramkę e-Deklaracje formularze interaktywne z wykorzystaniem wtyczki (plug-in).

Przedawnienie zobowiązań podatkowych a postępowanie karne skarbowe. W dniu 12 października 2021 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w sprawie instrumentalnego wszczynania postępowań karnych skarbowych w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. RPO zaapelował do ministra o pilne podjęcie prac legislacyjnych, zmierzających do niezwłocznego wyeliminowania z obrotu prawnego przepisów art. 70 § 6 pkt 1 oraz art. 70 c Ordynacji podatkowej.

Deklaracja CIT-ST a praca zdalna. Pandemia wirusa COVID-19 wymusiła na pracodawcach zmiany organizacji pracy w zakładach pracy. Gdzie tylko było to możliwe, pracownicy zostali skierowani do wykonywania pracy w formie zdalnej (home office). Było to ogromne wyzwanie logistyczne, w których dotychczas praca była świadczona głównie stacjonarnie w siedzibie pracodawcy. Zmiana sposobu świadczenia pracy przez osoby zatrudnione wpłynęła na wiele kwestii z zakresu prawa pracy, między innymi wymusiła na rządzących zajęcie się tematem uregulowania pracy zdalnej. Przepisy w tym zakresie są obecnie konsultowane w ramach Rady Dialogu Społecznego. Praca zdalna stawia przed nami jednak o wiele więcej pytań. Jednym z problemów, jaki pojawia się w nawiązaniu do tego tematu, jest obowiązek składania deklaracji CIT-ST do urzędu skarbowego w przypadku, gdy pracodawca posiada zakłady (oddziały) na terenie innej jednostki samorządu niż siedziba przedsiębiorstwa. Czy w przypadku świadczenia pracy zdalnej przez pracowników również możemy mówić o obowiązku składania deklaracji CIT-ST przez podmioty, które przed pandemią nie były do tego zobowiązane?

Straż miejska wystawi mandat za niewydanie paragonu. 19 sierpnia 2021 r. w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego oraz niektórych innych ustaw (nr UD269). Projekt ten zakłada stworzenie w Kodeksie karnym skarbowym (Kks) nowego katalogu niefinansowych organów postępowania mandatowego (wśród których znalazłyby się: Inspekcja Handlowa oraz straże gminne/miejskie). Organy te miałyby prawo prowadzenia postępowań mandatowych w sprawach o wybrane wykroczenia skarbowe (w tym m.in. dot. sprzedaży z pominięciem kasy rejestrującej albo niewydania paragonu).

Kwartalne deklaracje akcyzowe. Od rozliczenia za III kwartał 2021 r. podatnicy dokonujący obrotu niektórymi wyrobami zwolnionymi z akcyzy lub opodatkowanymi stawką zerową albo zużywający te wyroby będą składać w formie elektronicznej nowe deklaracje kwartalne AKC-KZ. Natomiast wewnątrzwspólnotowe nabycie wyrobów opodatkowanych stawką zerową trzeba wykazać w deklaracji AKC-UAKZ. Są to nowe obowiązki.

Zmiany w deklaracjach akcyzowych. Ministerstwo Finansów udzieliło informacji i wyjaśnień odnośnie obowiązujących od 1 lipca 2021 r. zmian w zakresie deklaracji podatkowych w podatku akcyzowym. Zmiany te są wprowadzane do ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym przez ustawę z 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 694).

Czynny żal przez e-Urząd Skarbowy. Ministerstwo Finansów informuje, że podatnicy, którzy nie wywiązali się z obowiązku podatkowego, dotyczącego m.in. informacji o schematach podatkowych (MDR) lub o cenach transferowych (TPR-C i TPR-P), mogą złożyć tzw. czynny żal. Składają go do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Mogą to łatwo zrobić dzięki usłudze dostępnej w serwisie e-Urząd Skarbowy na podatki.gov.pl.

Czynny żal to instytucja prawa karnego, która pozwala na uniknięcie odpowiedzialności za popełnienie czynu zabronionego. Należy jednak pamiętać, że czynny żal to narzędzie wprowadzone przez ustawodawcę na ścisłe określonych zasadach i tylko spełnienie odpowiednich warunków umożliwia prawidłowe skorzystanie z tego rozwiązania.

Sankcje skarbowe mogą wynikać z przepisów kodeksowych prawa karnego skarbowego i prawa karnego lub z przepisów odrębnych. Za złamanie niektórych przepisów nakładane są sankcje w postaci kary grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia mienia. Sankcje karne związane z prawem celnym możemy odnaleźć natomiast tam, gdzie mamy do czynienia z długiem celnym oraz tam, gdzie muszą zostać spełnione ograniczenia w obrocie towarowym z zagranicą, wynikające ze stosowania środków polityki handlowej. Karom podlegają też błędy popełniane w zgłoszeniach celnych, które mają bezpośredni wpływ na należności celno-podatkowe. Jak widać, sankcje karno-skarbowe mogą występować w różnych sytuacjach – przyjrzyjmy się zatem bliżej temu zagadnieniu.

Odpowiedzialność karnoskarbowa w firmie. Kiedy do doradcy podatkowego z wątpliwościami co do poprawności kwalifikacji podatkowej dokonanej transakcji zwraca się pracujący na umowie o pracę (np. główny księgowy czy dyrektor finansowy), sugerujemy najbezpieczniejsze rozwiązanie. Jeśli jednak sprawa dotyczy transakcji, która już miała miejsce, często okazuje się, że pracodawca nie dokonał najbezpieczniejszego, z podatkowego punktu widzenia, wyboru i podjął decyzję, która może być kwestionowana przez organy podatkowe. Bywa też, że pracodawca w ogóle nie wiedział o konieczności jej raportowania i opodatkowania. Jak wygląda w takim przypadku odpowiedzialność tych osób?

E-deklaracje podatkowe mogą być podpisywane także przez pełnomocnika podatnika, płatnika lub inkasenta. W tym celu konieczne jest złożenie formularza UPL-1. Jak ustanowić pełnomocnictwo do podpisywania e-deklaracji? Jak odwołać takie pełnomocnictwo (OPL-1)?

W dniu 18 marca 2021 r. odbędzie się bezpłatne szkolenie on-line (webinar) poświęcone praktycznym sposobom ograniczenia ryzyka pociągnięcia do odpowiedzialności karnoskarbowej osób odpowiedzialnych za kwestie podatkowe w firmie. Szkolenie będzie oparte o doświadczenia ekspertów Enodo Advisors płynące z reprezentowania Klientów w postępowaniach przed organami ścigania i sądami karnymi. Portal infor.pl objął patronat medialny nad tym webinarem.

PIT-16A za 2020 rok trzeba złożyć najpóźniej 1 lutego 2021 roku. Wyjaśniamy czym jest PIT-16A, kto i do kiedy składa tą deklarację. Co to jest karta podatkowa i kto może się w tej formie rozliczać? W jakiej formie składana jest deklaracja PIT-16A? Jak wypełnić PIT-16A?

Nowy wzór deklaracji o wysokości podatku od sprzedaży detalicznej (PSD-1) będzie obowiązywał od 1 stycznia 2021 roku. Projekt rozporządzenia zawierający nowy wzór deklaracji PSD-1 został przygotowany przez Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej i opublikowany 7 grudnia 2020 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji.

Deklaracje podatkowe są najważniejszym, wręcz nadrzędnym fakultatywnym elementem normatywnej konstrukcji każdego podatku, w którym zobowiązanie powstaje z mocy prawa – czyli we wszystkich istotnych współcześnie daninach publicznych.

Organy podatkowe nie mają uprawnienia do swobodnego i niczym nieograniczonego wszczynania postępowań karnych skarbowych, jedynie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. To teza zaprezentowana przez NSA w dwóch wyrokach z lipca 2020 roku.

Czy po złożeniu korekty deklaracji po kontroli podatkowej lub celno-skarbowej nie grożą nam inne sankcje prawne? Niestety, nie. Warto wiedzieć, jakie są związki między prawem karnym a korektą deklaracji podatkowej.

30 lipca 2020 r. sąd zanegował dotychczasowe praktyki administracji skarbowej w kontekście wszczynania postępowań karnych skarbowych na krótko przed upływem terminu przedawnienia.