Prawa konsumenta

W dniu 16 lutego 2023 r. Anthony Michael Collins, rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał opinię w sprawie C-520/21 (Arkadiusz Szcześniak przeciwko Bankowi M. SA). Zdaniem Rzecznika Collinsa po uznaniu umowy kredytu hipotecznego za nieważną ze względu na nieuczciwe warunki konsumenci mogą dochodzić względem banków roszczeń wykraczających poza zwrot świadczeń pieniężnych. Natomiast banki nie mają tego prawa. Przy czym to do sądów krajowych należy ustalenie, w oparciu o prawo krajowe, czy konsumenci mają prawo dochodzić tego rodzaju roszczeń oraz, jeżeli tak jest, rozstrzygnięcie o ich zasadności.

Przedsiębiorcy (niektórzy) zostaną od 2021 roku objęci ochroną konsumencką. Już 1 stycznia 2021 roku w życie wejdą zmiany w prawie konsumenckim. Jedną z najważniejszych zmian będzie rozszerzenie ochrony konsumenckiej na przedsiębiorcę zawierającego umowę nienależącą do przedmiotu jego działalności gospodarczej. W obrocie gospodarczym obok konsumenta i przedsiębiorcy istniał zatem będzie trzeci podmiot, a mianowicie przedsiębiorca na prawach konsumenta. W określonych sytuacjach osoba taka będzie mogła być traktowana jako konsument, a tym samym zostanie objęta ochroną przewidzianą dla konsumentów. Którzy przedsiębiorcy zostaną objęci ochroną konsumencką?

Reklama jako narzędzie marketingowe, służy przedsiębiorcy głównie do uzyskiwania nowych klientów, jednakże coraz częściej na rynku pojawiały się reklamy stworzone z naruszeniem obowiązującego prawa. Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2070) stoi na straży ochrony praw konsumentów, którzy niejednokrotnie zdołali złapać się na przynętę reklamową stosowaną przez przedsiębiorców. Zwiększona aktywność Prezesa UOKiK w zakresie zgodności informacji reklamowych z prawem, może dotknąć wielu przedsiębiorców, którzy w przypadku naruszeń przygotować muszą się na duże kary finansowe.

Prowadzenie działalności gospodarczej za pośrednictwem internetu wymaga spełnienia wielu obowiązków wynikających z przepisów prawa. Choć w powszechnej świadomości kluczowym aktem prawnym, który nakłada obowiązki w tym obszarze, jest RODO, to jednak nie należy zapominać o pozostałych regulacjach mających istotny wpływ na kształt procesów w przedsiębiorstwie internetowym.

Upadłość konsumencka może zostać ogłoszona także w przypadku byłego przedsiębiorcy, mimo długów powstałych w związku z wcześniej prowadzoną działalnością gospodarczą. Przy czym sporządzenie skutecznego wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest w takim przypadku znacznie trudniejsze, wymaga bowiem głębszego uzasadnienia i właściwego opisania postępowania przedsiębiorcy jako osoby niewypłacalnej.

16 stycznia 2017 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, przedłożony przez ministra sprawiedliwości. Projekt zakłada m.in. skrócenie ogólnego terminu przedawnienia roszczeń do 6 lat (obecnie jest 10 lat), czy wprowadzenie nowego sposobu liczenia upływu terminu przedawnienia – bieg terminu przedawnienia ma się kończyć z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego (nie będzie to jednak dotyczyć terminów przedawnienia krótszych niż dwa lata).

Rząd planuje skrócić termin przedawnienia roszczeń niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz niebędących roszczeniami o świadczenia okresowe – z 10 do 6 lat. Również z 10 do 6 lat ma być skrócony termin przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego oraz stwierdzonych ugodą.

Ułatwienie konsumentom polubownego rozwiązywania sporów z przedsiębiorcami, zakłada ustawa uchwalona przez Sejm. Przewiduje ona m.in. powołanie Rzecznika Praw Pasażera Kolei przy UTK oraz uporządkowanie systemu istniejących instytucji mediacyjnych.

Poszkodowani w wyniku zdarzeń komunikacyjnych zostaną wyłączeni spod konsumenckiej ochrony UOKiK – to efekt uchwały Sądu Najwyższego z 9 września 2015 r. Zdaniem Urzędu, również oni powinni mieć zapewnioną ochronę konsumencką.

Dokładne wskazanie informacji, które będą musiały być podane przez kredytodawców w przekazach reklamowych dotyczących kredytu konsumenckiego oraz zmiany w zakresie wypowiedzenia umowy kredytu odnawialnego – to niektóre z rozwiązań jakie przewidują przygotowane przez rząd założenia zmian w ustawie o kredycie konsumenckim.

Polska dołączyła do pilotażu systemu e-CODEX, dzięki któremu Polscy przedsiębiorcy i konsumenci będą mogli dochodzić swoich roszczeń wobec unijnych kontrahentów przez internet. Elektroniczne postępowania będą dotyczyły m.in. europejskiego nakazu zapłaty i drobnych roszczeń.

Rząd przyjął założenia do projektu ustawy o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich, przedłożone przez prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Nowe rozwiązania przewidują m.in. ułatwienia w polubownym rozwiązywaniu sporów między konsumentami i przedsiębiorcami.

Nowa platforma internetowa (tzw. ODR - Online Dispute Resolution) pozwoli konsumentom rozwiązać spory z e-sklepami z całej Unii Europejskiej, w tym również z polskimi. Platforma, która ma ruszyć w 2016 roku, będzie tłumaczyć skargi i kierować je do odpowiednich instytucji w każdym kraju.

Od 18 stycznia 2015 r. zmieni się ustawa o ochronie konkurencji konsumentów. Nowe regulacje nakładają na osoby fizyczne odpowiedzialności za antykonkurencyjne praktyki firmy oraz wprowadzenie środków zaradczych w prawie konkurencji. Prezes UOKiK będzie mógł nałożyć na osoby zarządzające przedsiębiorstwem karę do 2 mln zł. Zmiany zajdą również w procedurze łagodzenia kar, krótsze będzie też postępowanie w procedurze kontroli koncentracji.

Od 25 grudnia 2014 r. obowiązuje nowa ustawa o prawach konsumenta, której głównym celem jest dostosowanie polskiego porządku prawnego do przepisów Unii Europejskiej dotyczących umów zawieranych z konsumentami. Zmiany mają służyć większej ochronie interesów konsumentów w stosunkach z przedsiębiorcami.

W dniu 25 grudnia 2014 roku wejdzie w życie ustawa z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta. Zmieni ona dotychczas obowiązujące przepisy odnoszące się do uprawnień konsumentów i obowiązków przedsiębiorców. Największe zmiany dotyczyć będą umów zawieranych na odległość, czyli m.in. przez Internet. Każdy przedsiębiorca powinien sobie zadać kilka podstawowych pytań, aby stwierdzić, czy jest przygotowany na zmianę przepisów.

Nowe przepisy o prawach konsumenta, które wejdą w życie 25 grudnia 2014 r., w ocenie ekspertów mają przyczynić się do rozwoju handlu w internecie. Zyskają przede wszystkim klienci, którzy będą mieli większą jasność, co i po jakiej cenie zamawiają, będą też mogli łatwiej reklamować towar. Dla przedsiębiorców początkowo będzie to oznaczało konieczność przystosowania się do nowych wymogów, ale w konsekwencji wzajemne relacje sklepów i klientów będą łatwiejsze.

Od 1 stycznia 2015 r. obowiązywać będzie ustawa nowelizująca przepisy prawa upadłościowego i naprawczego. Zasadnicza zmiana wynikająca z nowych przepisów będzie polegała na uproszczeniu procedur tzw. upadłości konsumenckiej, czyli możliwości umorzenia zobowiązań osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

Sprzedaż na rzecz konsumentów podlega odrębnym zasadom dokumentowania niż sprzedaż na rzecz podatników VAT. Zasadą jest, że taka sprzedaż jest ewidencjonowana na kasie rejestrującej, chyba że sprzedawca korzysta ze zwolnienia. Natomiast fakturę sprzedawca ma obowiązek wystawić tylko na żądanie kupującego.

Nowe prawo konsumenckie, które wchodzi w życie 25 grudnia br., gruntownie zmieni przepisy w sprzedaży przez internet. Nowe regulacje zakładają m.in. wydłużenie czasu na odstąpienie od umowy bez podania powodu przez klienta z 10 do 14 dni.

18 stycznia 2015 r. wejdzie w życie nowelizacja przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.). Jak czytamy w uzasadnieniu projektu rządowego, ma ona na celu wdrożenie rozwiązań wzmacniających polski system ochrony konkurencji i konsumentów oraz uproszczenie i skrócenie procedur, zwłaszcza w zakresie kontroli koncentracji przedsiębiorców. Przede wszystkim jednak ustawa wprowadzi możliwość dobrowolnego poddania się karze przedsiębiorcy naruszającego przepisy ustawy.

Prezydent Bronisław Komorowski podpisał nowelę o upadłości konsumenckiej - podała jego kancelaria. Ustawa łagodzi obowiązujące rygory dla konsumentów, którzy chcą ogłosić niewypłacalność. Zdaniem autorów zmiany jest ona potrzebna, bo dotychczasowe prawo jest martwe. Nowe przepisy mają wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Lepszą ochronę konsumentów zapewni od najbliższych Świąt Bożego Narodzenia nowa ustawa o prawach konsumenta. Najważniejsze zmiany to w szczególności wydłużenie prawa do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem lub na odległość (np. przez internet) z 10 do 14 dni. Konsument, który kupi wadliwy produkt, składając reklamację, będzie mógł wybrać między jego naprawą, wymianą, obniżeniem ceny a odstąpieniem od umowy.

Gruntowna reforma rejestru niedozwolonych klauzul umownych a także eliminacja patologii polegającej na wyszukiwaniu niedozwolonych klauzul umownych, a następnie masowym składaniu pozwów do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przez organizacje quasi konsumenckie oraz prawników – taki cel stanowi fundament zaproponowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości zmian. Projektowana nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego ma ostatecznie zakończyć proceder „szantażowania” przedsiębiorców złożeniem pozwów z tytułu klauzul niedozwolonych, z którego to procederu powyższe podmioty uczyniły sobie źródło zarobkowania.

Zmienią się przepisy dotyczące klauzul umownych. Rząd przygotował w tej sprawie założenia zmian w Kodeksie postępowania cywilnego. Nowe regulacje mają zmodyfikować procedurę uznawania za niedozwolone postanowień umów stosowanych przez firmy z konsumentami. Zmienią się w dużym stopniu np. przepisy dotyczące mocy wiążącej orzeczeń Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w tych sprawach.