Tematy - VAT, CIT - koszty - INFOR.PL

Na początku 2016 r. zaczną obowiązywać znowelizowane przepisy ustawy o PIT i ustawy o CIT, które umożliwią odliczanie od podstawy opodatkowania kosztów kwalifikowanych, ponoszonych przez podatnika na działalność badawczo-rozwojową.

W okresie świątecznym zakupione dekoracje zdobią biura, sale konferencyjne, recepcje i sklepy. Świąteczny wystrój od dawna mieści się w zakresie działań marketingowych. Wielu przedsiębiorców może jednak zadawać sobie pytanie, czy ich wydatki na te ozdoby nie stanowią wydatków reprezentacyjnych wyłączonych z kosztów podatkowych.

Paczki świąteczne wydawane pracownikom oraz dla członków ich rodzin mogą mieć charakter świadczenia regulaminowego, które może być ustanowione przez pracodawcę w drodze regulacji wewnętrznych, tj. ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS), ale też ustawy Kodeks pracy (k.p.), informującego o zapewnieniu przez pracodawcę świadczeń materialnych i bytowych pracownikom, stosownie do posiadanych możliwości pracodawcy; czy też na podstawie regulacji związkowych (z funduszy związkowych), o ile takie związki i fundusze są u pracodawcy tworzone.

Zabezpieczenie pieniężne dla najmu w postaci kaucji gwarancyjnej może być wykazywane u kontrahentów jako „Pozostałe rozrachunki”. Jeśli zaś dotyczy robót budowlanych, to ujmuje się je jako „Rozrachunki z tytułu dostaw towarów i usług”.

Liczymy, że dzięki uszczelnieniu sytemu poboru podatku VAT w przyszłym roku uzyskamy dodatkowo nawet kilkanaście miliardów złotych - poinformował na konferencji szef Komitetu Stałego Rady Ministrów minister Henryk Kowalczyk.

Sprzedaż alkoholu bez zezwolenia, zgodnie z Kodeksem Karnym, oznacza popełnienie przestępstwa, za które kara grzywny może wynieść od 100 zł do 720 tys. zł. Dodatkowo sąd może orzec o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej na sprzedaż albo podawanie napojów alkoholowych i przepadku napojów alkoholowych. Również nieprzestrzeganie przepisów może wiązać się z cofnięciem zezwolenia. A kolejne pozwolenie można uzyskać dopiero nie wcześniej niż po upływie 3 lat od wydania decyzji o jego cofnięciu.

Wywiad skarbowy jest jednym a narządzi kontroli skarbowej, wykorzystywanym przez urzędy skarbowe do sprawdzania podatnika. Głównym zadaniem wywiadu skarbowego jest uzyskanie oraz wykorzystywanie informacji o dochodach, obrotach, prawach majątkowych podmiotów podlegających kontroli skarbowej lub co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie o popełnieniu przestępstwa skarbowego. W związku z czym uprawniony jest także do przetwarzania oraz wykorzystywania pozyskanych w toku swoich działań informacji. Na czym dokładnie polegają działania w ramach wywiadu skarbowego?

W 2016 r. planowane jest wprowadzenie nowej ustawy o podatku od towarów i usług. Jej projekt zakłada m.in. wprowadzenie licznych sankcji za nieprawidłowości w rozliczeniu VAT.

Często wielu przedsiębiorców decyduje się na samodzielne prowadzenie księgowości swojej firmy. Zdarza się jednak, że zarządzanie przedsiębiorstwem przy jednoczesnym pamiętaniu o dopełnieniu wszelkich obowiązków księgowych sprawia, że przedsiębiorca narażony jest na popełnianie błędów. Niestety wszelkie pomyłki mogą go słono kosztować. Oto najczęstsze z nich.

Wzrost ściągalności VAT może wynieść, ostrożnie licząc, 7-12 mld zł rocznie - uważa minister rozwoju Mateusz Morawiecki. Jednym ze źródeł wpływów do budżetu ma być także aukcja na częstotliwości elektroniczne 800 mHz.

Wyłudzenia podatku VAT to jeden z najważniejszych problemów zarówno w Polsce, jak i w Unii Europejskiej. Nie są oczywiście problemem wyłudzenia VAT wynikające z nieświadomie popełnianych błędów w dokumentach księgowych lub też wyboru niewłaściwej formy opodatkowania wskutek błędnej interpretacji przepisów przez podatnika. Realnym zagrożeniem są jednak oszustwa podatkowe, popełniane jak najbardziej świadomie i często w sposób zorganizowany, w ramach międzynarodowych grup przestępczych.

Spółka planuje zaciągnięcie pożyczki u swojego większościowego udziałowca w pierwszym kwartale 2015 r. Będzie to pierwsza pożyczka, do której będą miały zastosowanie ograniczenia w zaliczaniu do kosztów odsetek. Wcześniej spółka nie miała tego typu zobowiązań, więc nie stosowała przepisów o tzw. cienkiej kapitalizacji. Czy można w takim przypadku wybrać alternatywny sposób wyliczania limitu odsetek zaliczanych do kosztów podatkowych zamiast stosowania przepisów o tzw. cienkiej kapitalizacji? Czy jest jakiś termin, w którym spółka może dokonać takiego wyboru?

Rząd zamierza doprowadzić do tego, by w budżecie pojawiały się sukcesywnie dochody z nowych źródeł, w tym z podatku od sklepów wielkopowierzchniowych, podatku bankowego i uszczelnienia systemu VAT - powiedziała premier Beata Szydło po posiedzeniu rządu.

Od lat poprzez określenie „faktura elektroniczna”, lub „e-faktura” najczęściej zwykliśmy rozumieć plik cyfrowy (przeważnie PDF) będący niczym innym jak „obrazem” zwykłej faktury papierowej. Rozwiązanie wygodne, proste (i tańsze) w przechowywaniu, łatwe do wysyłki. Ale jak to zwykle bywa z pochłaniającą nasze czasy nowoczesnością – to co nowoczesne wczoraj i dzisiaj, zanim się obejrzymy trafi do muzeum. Tak będzie również z fakturami w PDFie. Nadchodzi epoka faktur 3.0 – dokumentów inteligentnych.

Brakuje nam ponad 30 mld zł dochodów z VAT; to nie luka, tylko utracone bezwzględnie dochody budżetowe - mówi prof. Witold Modzelewski. Dodaje, że tzw. luka VAT liczona na 50 mld zł zawiera "coś, co nigdy nie będzie dochodem budżetu, czyli zamianę stawek obniżonych na podstawową".

Od początku 2016 r. obowiązywał będzie nowy wzór skróconej deklaracji dla podatku od towarów i usług w zakresie usług taksówek osobowych opodatkowanych ryczałtem (VAT-12). Dotychczasowy wzór będzie miał zastosowanie najpóźniej do rozliczenia za czerwiec 2016 r.

Przepisy ustaw o podatkach dochodowych nie wprowadzają szczególnych wytycznych dotyczących dokumentowania wydatków związanych z nabywaniem usług niematerialnych. Jednakże, w świetle stanowiska prezentowanego przez organy podatkowe i sądy administracyjne, dokumentowanie dla celów podatkowych kosztów nabycia usług o charakterze niematerialnym za pomocą faktur oraz umów zawartych ze świadczeniodawcą, okazuje się być niewystarczające.

Notowany jest wzrost liczby firm, które nie mogą się doczekać zapłaty za wystawione faktury. Najgorsza jest sytuacja w branżach górniczej, rolniczej i budowlanej. Na zmniejszenie skali zatorów płatniczych mógłby wpłynąć centralny rejestr płatników VAT, którego wprowadzenie zapowiadało Ministerstwo Finansów.

Ustawa z 10 września 2015 r. o zmianie ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów wprowadza w podatkach dochodowych rozwiązanie polegające na tym, że fakty mające wpływ na korektę przychodów lub kosztów uzyskania przychodów, które nastąpiły w późniejszym okresie rozliczeniowym, nie będą rozpoznawane ze skutkiem „wstecz" (ex tunc), lecz rozliczane będą w bieżącym okresie rozliczeniowym.

W Dzienniku Ustaw opublikowane zostało rozporządzenie w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU). Rozporządzenie wprowadza od 1 stycznia 2016 r. nową PKWiU 2015, która zastąpi dotychczas obowiązującą PKWiU 2008.

O tym, czy dany wydatek może być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów w całości (jako remont), czy poprzez odpisy amortyzacyjne (jako ulepszenie) decyduje przede wszystkim zakres rzeczowy wykonanych prac.

Udzielona darowizna rzeczowa zasadniczo nie może stanowić kosztu uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej jako ustawa o CIT) – z wyjątkami wskazanymi w ustawie.

Zarząd spółki jest organem, który prowadzi sprawy spółki we wszystkich obszarach niezastrzeżonych wyraźnie do kompetencji innych organów spółki oraz reprezentuje spółkę. W związku z powyższym, konieczne jest ponoszenie przez spółkę określonych wydatków na funkcjonowanie zarządu. Wydatki te są co do zasady zaliczane do kosztów uzyskania przychodów na ogólnych zasadach. Jednakże, co to oznacza w praktyce dla możliwości zaliczenia w koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez spółkę na noclegi członków zarządu, niebędących jednocześnie udziałowcami spółki?

Przedsiębiorca może dokonać zmiany statusu na zwolnionego z VAT w trakcie roku, ale nie odbywa się to na zasadzie dobrowolnej decyzji. W celu powrotu do zwolnienia podmiotowego w VAT, przedsiębiorca musi spełnić kilka warunków.

Wydatki na wypłatę nagrody rocznej mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w momencie, gdy przedmiotowe świadczenia są należne, tj. w ostatnim miesiącu danego roku.

Od 2016 r. podatnicy prowadzący działalność gospodarczą i rozliczający koszty podatkowe stosować będą nowe zasady rozliczania kosztów nieopłaconych. Usunięciu ulega bowiem zasada ich bieżącego korygowania i uzależniania od faktycznej zapłaty poszczególnych kwot.

Strach, a czasem nawet panika – takie emocje bardzo często towarzyszą przedsiębiorcom, którzy otrzymują zawiadomienia, że firma zostanie poddana kontroli podatkowej. Warto jednak mieć świadomość, że właściwa reakcja na fakt kontroli, rzutuje na cały jej przebieg. W związku z tym istotne jest, aby unikać błędów popełnianych podczas początkowych etapów kontroli podatkowej.

Zdaniem prof. Witolda Modzelewskiego, współautora PiS-owskiego projektu nowej ustawy o VAT, obniżenie podstawowej stawki VAT z 23 proc. do 22 proc. jest bez sensu, ponieważ skorzystają na tym sprzedawcy a nie konsumenci i budżet państwa, który jest w stanie katastrofy.

Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, w której wskazał, że gminne zakłady budżetowe nie mogą być uznane za odrębnego od gminy podatnika VAT gdyż nie spełniają one warunku samodzielności. W związku z powyższym, jak poinformowało Ministerstwo Finansów, gminne zakłady budżetowe objęte zostaną planowanym obowiązkowym „scentralizowaniem" rozliczeń w podatku VAT.

Od 2016 r. gminy w swoich rozliczeniach VAT będą musiały uwzględniać działalność nieobjętą tym podatkiem. W efekcie odzyskają mniej podatku niż obecnie. Część doradców zwraca jednak uwagę, że po wyroku TSUE w sprawie gminy Wrocław obecne regulacje dotyczące prewspółczynnika trzeba zmienić

Proponowany przez PiS projekt nowej ustawy o VAT ma zarówno rozwiązania dobre, na które czekają podatnicy, jak i bardzo kontrowersyjne - uważają eksperci podatkowi. Ich zdaniem nie ma potrzeby pisania ustawy o VAT od nowa, szczególnie, że projekt w 70 proc. powiela obecne przepisy.

Od 1 stycznia 2016 r. PKWiU 2015 zastąpi dotychczas obowiązującą PKWiU 2008. Jednak dla celów rozliczeń VAT i podatku dochodowego będziemy ją stosować dopiero od 2018 r.

Szczepienia przeciw grypie mogą być ujęte w kosztach przedsiębiorstwa, obniżając wysokość opłacanego podatku dochodowego. Jednocześnie w większości przypadków dla pracowników będą one będą przychodem podlegającym opodatkowaniu PIT - wskazuje ekspert podatkowy.

Instytucja korekty kosztów w związku z nieopłaceniem wydatków w terminie jest stosunkowo nowa, bo do polskiego systemu prawnego wprowadzono ją w 2013 r. Obecnie jednak, po trzech latach funkcjonowania zostanie z niego usunięta. Już od 1 stycznia 2016 r. przedsiębiorcy nie będą musieli pomniejszać kosztów uzyskania przychodu o niezapłacone w ustawowym terminie wydatki. Dla przedsiębiorców i księgowych, którym ta regulacja przysparzała wiele dodatkowej pracy, to z pewnością dobra wiadomość.

Większość partii politycznych zamierza obniżać i upraszczać podatki. Prawo i Sprawiedliwość mówi m.in. o opodatkowaniu hipermarketów, Platforma Obywatelska o 10-proc. PIT, Zjednoczona Lewica o wyższych podatkach dla bogatych, Nowoczesna o 16-proc. PIT, CIT i VAT, a partia KORWIN i ugrupowanie Kukiza o likwidacji PIT. Polskie Stronnictwo Ludowe rozważa wyższy VAT na dobra luksusowe.

Przy obliczaniu, ile odjąć podatku naliczonego, należy uwzględniać zbycie środków trwałych dokonywane w ramach zwykłej działalności gospodarczej podatnika – orzekł NSA.

Zmiany w systemach podatkowych na całym świecie ukierunkowane są obecnie na rozwiązania elektronicznego generowania, wymiany i przesyłania dokumentów podatkowych. Polski system podatkowy również ewoluuje w kierunku zmniejszania obciążeń podatkowych. Pojawiło się w ostatnim czasie wiele nowych propozycji zmian w ustawodawstwie. Jak zatem ulżyć przedsiębiorcom w podatkach?

Dopiero niedawno w publicznej debacie pojawiła się wreszcie teza o roli lobbystów w systemie podatkowym, ich wpływie na jego kształt, bo to oni piszą lub dla nich często są pisane ustawy podatkowe. Przebił się również do oficjalnego obiegu dość oczywisty wniosek, że ich obecność kosztuje budżet grube dziesiątki miliardów złotych.

Od 1 stycznia 2016 r. pracodawcy, którzy zdecydują się na tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych lub przedszkoli, będą mogli poniesione na ten cel wydatki zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Zaliczą oni do kosztów również wydatki na prowadzenie takich placówek w wysokości nieprzekraczającej 400 zł na dziecko pracownika – w przypadku zakładowego żłobka lub klubu oraz 200 zł na dziecko pracownika – w przypadku zakładowego przedszkola.

Zastanawiamy się nad wyborem alternatywnego sposobu wyliczania odsetek wyłączonych z kosztów podatkowych w odniesieniu do pożyczek otrzymanych przez naszą spółkę od podmiotów powiązanych. Wiemy, że możliwa jest rezygnacja z tego sposobu po upływie trzech lat jego stosowania. A czy po takiej rezygnacji będzie można w przyszłości ponownie wybrać ten sposób, czy też bezpowrotnie utracimy tę możliwość?

Większościowy udziałowiec udzielił naszej spółce kilku pożyczek. Chcemy wybrać alternatywny sposób wyliczenia odsetek wyłączonych z kosztów podatkowych, bo w naszej ocenie pozwoli nam to zaliczyć do kosztów większą kwotę odsetek niż przy zastosowaniu przepisów o tzw. cienkiej kapitalizacji. Czy to prawda, że odsetki niezaliczone do kosztów w danym roku podatkowym możemy zaliczyć do kosztów w latach następnych?

Planujemy zaciągnięcie pożyczki od większościowych udziałowców naszej spółki. Wyliczając odsetki podlegające wyłączeniu z kosztów podatkowych będziemy stosować nowe zasady określone w art. 15c updop. Jak poprawnie wyliczyć tę kwotę w sytuacji, gdy pierwszy rok podatkowy naszej spółki jest rokiem przedłużonym?

Nasza spółka zaciągnęła kilka pożyczek: od udziałowców i od powiązanych z nią spółek. W związku ze zmianą przepisów zastanawiamy się, czy wyliczając odsetki wyłączone z kosztów podatkowych powinniśmy nadal stosować przepisy o tzw. cienkiej kapitalizacji, czy też skorzystać z prawa do wyboru alternatywnego sposobu ich wyliczania. Jaki jest limit odsetek podlegających wyłączeniu z kosztów podatkowych według zasad alternatywnych?

Większościowy udziałowiec naszej spółki udzielił jej kilku pożyczek na bieżącą działalność. Dotychczas kwoty odsetek podlegające wyłączeniu z kosztów podatkowych były wyliczane przy zastosowaniu zasad wynikających z przepisów o tzw. cienkiej kapitalizacji. Księgowa przekazała nam informację, że po zmianie przepisów możemy wybrać alternatywny sposób kalkulacji odsetek wyłączonych z kosztów podatkowych również w odniesieniu do pożyczek, które zostały zaciągnięte do końca 2014 r. Czy to prawda?

Spółka zamierza zaciągnąć pożyczkę u swoich udziałowców. Rozważamy skorzystanie z alternatywnych zasad ustalania wysokości odsetek podlegających zaliczeniu do kosztów podatkowych na podstawie nowych przepisów w ustawie o CIT. Jak ustala się limit odsetek według tych nowych zasad?

Niedawne informacje prasowe na temat luki w podatku VAT i zwalczania wyłudzeń tego podatku ponownie potwierdziły, że resort finansów rozważa wprowadzenie centralnego rejestru faktur. Dodatkowo pojawiła się wzmianka o zainteresowaniu MF koncepcją podzielonej płatności (ang. split payment) jako kolejnego narzędzia uszczelnienia systemu VAT. Warto więc dokonać analizy i porównać oba narzędzia.

Nieodpłatne prezenty, przekazywane przez jednego przedsiębiorcę drugiemu przedsiębiorcy, mogą podlegać opodatkowaniu od towarów i usług. Wystarczy, aby przy nabyciu takiego towaru istniało prawo do odliczenia podatku. Inne zasady dotyczą jednak próbek i prezentów o niskiej wartości.

Spółka ma obowiązek przechowywać księgi i dokumenty podatkowe za lata podatkowe, w których wykazała stratę, do czasu przedawnienia zobowiązania podatkowego, tj. przez okres 5 lat, licząc od końca tego roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku za rok, w którym po raz ostatni została odliczona strata. Do tego czasu zobowiązana jest do przechowywania ksiąg podatkowych i dokumentów za lata, w których odliczana strata wystąpiła, jak również za lata, za które stratę odliczała.

Minister Finansów po wyroku TSUE rozstrzygającym, że to gminy a nie ich jednostki budżetowe są podatnikami VAT, deklaruje, że dostosowanie rozliczeń VAT gmin do tezy wyroku nastąpi „w przód". Samorządy mogą jednak, zgodnie z wyrokiem TSUE, podjąć decyzję o dokonaniu korekt rozliczeń (uwzględniając model „scentralizowany" - czyli, że to gmina rozlicza VAT jako podatnik) nieobjętych przedawnieniem. Ministerstwo wyjaśnia jednocześnie, że aby zachować zasadę neutralności VAT – korekty muszą zostać sporządzone w odniesieniu do całego poprzedniego 5 letniego okresu nieobjętego przedawnieniem. Nie będzie możliwe sporządzanie korekt wybiórczych, tj. tylko za wybrane przez samorządy okresy rozliczeniowe.

Nasza spółka jest powiązana kapitałowo ze spółką, w której posiada 35% udziałów. Spółka ta udzieliła pożyczki innej spółce, w której nasza spółka również posiada 30% udziałów. Księgowa poinformowała nas, że zostały zmienione zasady kalkulacji odsetek wyłączonych z kosztów podatkowych w przepisach o tzw. cienkiej kapitalizacji. Jak w przypadku takich powiązań powinniśmy wyliczyć odsetki wyłączone z kosztów podatkowych?

VAT, CIT - koszty

W 2016 r. będzie można odliczyć koszty poniesione na działalność badawczo-rozwojową

IFK poleca: Wydatki na świąteczne dekoracje w koszty

Prezenty świąteczne a kwestie podatkowe w ujęciu kompleksowym

Kaucję gwarancyjną w bilansie zalicza się do aktywów obrotowych

Uszczelnieniu poboru VAT ma przynieść kilkanaście mld zł w 2016 r.

Koncesja na sprzedaż alkoholu

Działania wywiadu skarbowego

IFK poleca: Nowe sankcje za nieprawidłowości w rozliczeniu VAT w 2016 r.

Najczęstsze błędy w rachunkowości

Morawiecki: wzrost ściągalności VAT może wynieść 7-12 mld zł

Środki zapobiegawcze wyłudzeniom podatku VAT

Termin wyboru alternatywnego sposobu wyliczania limitu odsetek zaliczanych do kosztów podatkowych przy pierwszej pożyczce

Szydło: chcemy, by pojawiły się dochody z nowych podatków i uszczelnienia VAT

Faktura 3.0 – nowy wymiar dokumentu

W budżecie brakuje 30 mld zł dochodów z VAT

Deklaracja VAT-12 – nowy wzór od 1 stycznia 2016 r.

Dokumentowanie kosztów usług niematerialnych w PIT i CIT

Centralny rejestr płatników VAT mógłby zmniejszyć zatory płatnicze w firmach

Korekta przychodów i kosztów podatkowych w 2016 r.

Nowa Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU 2015) od 1 stycznia 2016 r.

Remont czy ulepszenie środka trwałego - koszty w CIT

Darowizna rzeczowa na rzecz fundacji – skutki w CIT

Wydatki spółki na noclegi członków zarządu niebędących jej udziałowcami - koszty w CIT

Powrót do zwolnienia podmiotowego w VAT w trakcie roku – jakie warunki należy spełnić?

Nagrody roczne dla pracowników - kiedy zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów

Korekta kosztów podatkowych od 2016 roku - nowe zasady

Jak przygotować się do kontroli podatkowej w firmie?

Modzelewski: obniżenie stawki VAT z 23 proc. do 22 proc. jest bez sensu

Zakłady budżetowe nie mogą być uznane za odrębnego od gminy podatnika VAT

Prewspółczynnik odliczenia VAT naliczonego od 1 stycznia 2016 r.

Projekt nowej ustawy o VAT autorstwa PiS

IFK poleca: Od 1 stycznia 2016 r. nowa PKWiU 2015

Szczepienia przeciwko grypie kosztem podatkowym pracodawców

Likwidacja korekty kosztów od 1 stycznia 2016 r.

Podatki będą niższe i prostsze - zapowiadają politycy

Mienie do sprzedaży wpływa na odliczenie VAT

Jak zmniejszyć obciążenia podatkowe przedsiębiorców?

Lobbing w podatkach kosztował nas co najmniej 30 mld zł

IFK poleca: Dofinansowanie żłobków i przedszkoli z ulgą od 2016 roku

Czy można ponownie wybrać alternatywny sposób wyliczania odsetek wyłączonych z kosztów

Czy można zaliczyć do kosztów uprzednio niezaliczone do nich kwoty odsetek w kolejnych latach podatkowych

Jak obliczyć kwoty odsetek wyłączonych z kosztów według alternatywnych zasad ich ustalania przy przedłużonym roku podatkowym

Limit odsetek podlegających zaliczeniu do kosztów podatkowych przy alternatywnym sposobie ich wyliczania

Alternatywne zasady ustalania odsetek wyłączonych z kosztów podatkowych w odniesieniu do pożyczek

Jak ustalić wysokość odsetek podlegających zaliczeniu do kosztów według alternatywnych zasad

Podzielona płatność jako narzędzie uszczelnienia systemu VAT

Kiedy od darowizny należy rozliczyć VAT

Termin przechowywania dokumentów dotyczących straty podatkowej

Wyrok TSUE w sprawie rozliczeń VAT gmin i ich jednostek budżetowych - wyjaśnienia MF

Czy przy kalkulacji odsetek podlegających wyłączeniu z kosztów podatkowych należy uwzględniać powiązania pośrednie